231. ALDIZKARIA - 2026ko azaroaren 19a

1. NAFARROAKO FORU KOMUNITATEA

1.1. XEDAPEN OROKORRAK

1.1.1. Foru legeak eta legegintzako foru dekretuak

16/2026 FORU LEGEA, azaroaren 5ekoa, Gazteriari eta Belaunaldiarteko Justiziari buruzkoa.

NAFARROAKO FORU KOMUNITATEKO LEHENDAKARIA NAIZEN HONEK.

Aditzera ematen dut Nafarroako Parlamentuak onetsi duela honako:

FORU LEGEA, GAZTERIARI ETA BELAUNALDIARTEKO JUSTIZIARI BURUZKOA.

HITZAURREA.

ATARIKO TITULUA.–XEDAPEN OROKORRAK.

1. artikulua. Xedea.

2. artikulua. Helburua.

3. artikulua. Aplikazio-eremu objektiboa.

4. artikulua. Aplikazio-eremu subjektiboa.

5. artikulua. Printzipio orokorrak.

6. artikulua. Gazteen eskubideak eta betebeharrak.

I. TITULUA.–GAZTERIAREN ARLOKO ESKUMENAK ETA ADMINISTRAZIO-ANTOLAERA.

7. artikulua. Gazteriaren arloko eskumenak dituzten administrazio publikoak.

8. artikulua. Gazteriaren arloko eskumen-motak.

9. artikulua. Nafarroako Foru Komunitateko Administrazioak gazteriaren arloan dituen eskumenak.

10. artikulua. Gazteriaren arloko eskumenak dituen departamentuaren eskumenak.

11. artikulua. Nafarroako Gazteriaren Institutua.

12. artikulua. Kide anitzeko kontsulta- eta koordinazio-organoak.

13. artikulua. Toki-entitateek gazteriaren arloan dituzten eskumenak.

II. TITULUA.–GAZTEEN PARTE-HARTZEA.

I. KAPITULUA.–XEDAPEN OROKORRAK.

14. artikulua. Definizioa.

15. artikulua. Gazteek parte hartzeko bideak.

16. artikulua. Gazteen parte-hartzea sustatzea.

17. artikulua. Gazte-boluntariotza.

18. artikulua. Gazteen parte-hartze transnazionala.

1. ATALA.–GAZTEEN PARTE-HARTZERAKO ERAKUNDEAK.

19. artikulua. Gazte-erakundeen bitartez parte hartzea.

20. artikulua. Asoziazionismoa eta gazte-erakundeak sustatzea.

21. artikulua. Gazte-erakundeen ordezkagarritasuna.

22. artikulua. Gazte talde informalak.

23. artikulua. Gazte-erakundeen errolda.

2. ATALA.–GAZTEEK PARTE HARTZEKO BIDE OSAGARRIAK.

24. artikulua. Espezializatutako bide osagarrien bidezko parte-hartze demokratikoa.

25. artikulua. Gazteekiko elkarrizketa.

26. artikulua. Gazteei kontsulta egitea.

27. artikulua. Nafarroako Gazte Parlamentua.

28. artikulua. Gazte-mahaiak.

29. artikulua. Harremanen, informazioaren eta komunikazioaren teknologien bidez parte hartzea.

30. artikulua. Gazteriaren arloko aurrekontu parte-hartzaileak.

II. KAPITULUA.–NAFARROAKO GAZTERIAREN KONTSEILUAK ETA FOROAK.

1. ATALA.–NAFARROAKO GAZTERIAREN FOROA.

31. artikulua. Izaera eta xedeak.

32. artikulua. Eginkizunak.

33. artikulua. Osaera, antolaketa eta funtzionamendua.

2. ATALA.–GAZTERIAREN ESKUALDEKO ETA TOKIKO KONTSEILUAK.

34. artikulua. Izaera eta xedeak.

III. TITULUA.–GAZTERIA-POLITIKAK.

35. artikulua. Definizioa.

36. artikulua. Gazteriaren arloko politiken tipologia.

I. KAPITULUA.–GAZTERIAREN ARLOKO POLITIKA ESPEZIFIKOAK.

37. artikulua. Gazteria-politika espezifikoak.

1. ATALA.–GAZTEEI INFORMAZIOA ETA AHOLKUA EMATEA.

38. artikulua. Gazteek informaziorako eta aholkularitzarako irispidea izatea.

39. artikulua. Gazteendako Informazio eta Aholku Zerbitzuen Sarea.

2. ATALA.–HEZKUNTZA EZ-FORMALA.

40. artikulua. Hezkuntza ez-formala.

3. ATALA.–GAZTEENDAKO ZERBITZUAK ETA JARDUERAK.

41. artikulua. Gazteendako zerbitzuak eta jarduerak sustatzea.

42. artikulua. Europako Gazte Txartela programa.

43. artikulua. Gazteendako jarduerak.

4. ATALA.–GAZTEENDAKO INSTALAZIOAK ETA EKIPAMENDUAK.

44. artikulua. Gazteendako instalazioak eta ekipamenduak.

5. ATALA.–GAZTERIAREN ARLOKO PROFESIONALAK.

45. artikulua. Gazteriaren arloko profesionalak.

46. artikulua. Gazteriaren arloko profesionalen trebakuntza.

47. artikulua. Gazteriaren arloko enpleguaren kalitatea.

48. artikulua. Gazteriaren arloko Profesionalen Sarea.

6. ATALA.–GAZTERIAREN ARLOKO AITORTZAK.

49. artikulua. Gazteria-sariak.

50. artikulua. Beste aintzatespen-mota batzuk.

II. KAPITULUA.–POLITIKA TRANSBERTSALAK.

1. ATALA.–BELAUNALDIARTEKO JUSTIZIA.

51. artikulua. Gazteria-politika, belaunaldiarteko justiziarako gako gisa.

52. artikulua. Belaunaldiarteko inpaktuaren txostena.

2. ATALA.–AUTONOMIARAKO OINARRIZKO POLITIKAK.

53. artikulua. Gazteak, enplegua eta ekintzailetza.

54. artikulua. Gazteak eta hezkuntza.

55. artikulua. Gazteak eta etxebizitza.

56. artikulua. Gazteak eta osasuna.

3. ATALA.–GARAPEN PERTSONALERAKO POLITIKAK.

57. artikulua. Gazteak eta gizonen eta emakumeen arteko berdintasuna.

58. artikulua. Gazteak eta sexu- eta genero-aniztasuna.

59. artikulua. Gazteak, migrazioa eta kulturartekotasuna.

60. artikulua. Gazteak eta desgaitasuna.

4. ATALA.–SARBIDE-POLITIKAK ETA INGURUNEAREKIKO HARREMANAK.

61. artikulua. Gazteak eta kultura.

62. artikulua. Gazteak eta kirola.

63. artikulua. Gazteak, aisialdi hezigarria eta aisialdia.

64. artikulua. Gazteak eta informazioaren gizartea.

65. artikulua. Gazteak eta euskara.

66. artikulua. Gazteak, ingurumena eta ekologia.

67. artikulua. Gazteak eta landa-ingurunea.

68. artikulua. Gazteak, mugikortasuna eta garraio publikoa.

69. artikulua. Nafarroatik kanpo dauden gazteak.

70. artikulua. Gazteak eta memoria demokratikoa.

71. artikulua. Gazteak eta kontsumo jasangarria.

III. KAPITULUA.–GAZTERIAREN ARLOKO POLITIKAK PLANIFIKATZEA ETA GAZTEEN ERREALITATEAK EBALUATZEA.

1. ATALA.–GAZTERIA-POLITIKEN PLANGINTZA.

72. artikulua. Nafarroako Gazteriaren Estrategia.

73. artikulua. Nafarroako Gazteriaren Estrategia lantzeko eta onesteko prozedura.

74. artikulua. Nafarroako Gazteriaren Estrategia berrikustea.

75. artikulua. Nafarroako Gazteriaren Estrategiaren jarraipena eta ebaluazioa.

76. artikulua. Gazteria-planak.

2. ATALA.–GAZTEEN ERREALITATEAK EBALUATZEA.

77. artikulua. Gazteen gizarte-errealitateari buruzko txostena.

IV. TITULUA.–BALIABIDEAK ETA FINANTZAKETA.

78. artikulua. Gazteriaren arloko finantzaketa-iturriak eta -printzipioak.

79. artikulua. Erabiltzaileek finantzaketan parte hartzea.

V. TITULUA.–IKUSKAPENA ETA ZEHAPEN-ARAUBIDEA.

I. KAPITULUA.–GAZTERIAREN ARLOKO IKUSKAPENA.

80. artikulua. Ikuskatzailearen eskumenak eta eginkizunak.

81. artikulua. Ikuskatzaileak.

II. KAPITULUA.–ZEHAPEN ARAUBIDEA.

1. ATALA.–ARAU-HAUSTEAK.

82. artikulua. Gazteriaren arloko arau-hausteak.

83. artikulua. Pertsona erantzuleak.

84. artikulua. Arau-hauste arinak.

85. artikulua. Arau-hauste astunak.

86. artikulua. Arau-hauste oso astunak.

2. ATALA.–ZEHAPENAK.

87. artikulua. Zehapen-prozedura.

88. artikulua. Zehapen-motak.

89. artikulua. Zehapenen mailakatzea.

90. artikulua. Arau-hauste eta zehapenen preskripzio-araubidea.

91. artikulua. Organo eskudunak.

XEDAPEN GEHIGARRI BAKARRA.

XEDAPEN INDARGABETZAILE BAKARRA.

AZKEN XEDAPENETAKO LEHENA.–ERREGELAMENDUZKO GARAPENA.

AZKEN XEDAPENETAKO BIGARRENA.–INDARRA HARTZEA.

HITZAURREA

Gazteak egungo gizartearen ezinbesteko osagaia dira; orainean, garapen komunerako eragile estrategikoak dira, eta edozein gizarteren etorkizuna definituko duen biztanleria-sektorea osatzen dute. Hori dela-eta, ezinbestekoa da esku hartzea gazteek dituzten egungo baldintza sozial eta materialetan. Hala, Nafarroako Gobernuaren erantzukizuna da gazteen orainaz arduratzea, hori ere badelako gure gizartearen orainaz eta etorkizunaz arduratzea. Gaur egungo munduak aldaketak, arazoak eta aukerak dakarzkie gazteei; egunetik egunera, heterogeneoagoa eta iragarrezinagoa da egoera. Horrenbestez, gazteriaren arloko politiken ardura duten entitateek egoera ezagutu behar dute, bai eta ziurtasunez eta azkar erreakzionatu ere, errealitate aldakor horri erantzun egokia emateko.

Gazteriaren arloko politiketarako lege-esparru nagusia Espainiako Konstituzioaren 48. artikuluan dago. Hain zuzen ere, artikulu horrek botere publikoei espezifikoki manatzen die susta dezatela gazteek parte-hartze libre eta eraginkorra izatea garapen politiko, sozial, ekonomiko eta kulturalean. Halaber, Nafarroako Foru Eraentza Berrezarri eta Hobetzeari buruzko abuztuaren 10eko 13/1982 Lege Organikoaren 44.18 artikuluak haur eta gazteriaren arloko politikaren eskumen esklusiboak ematen dizkio Nafarroako Foru Komunitateari. Eskumen horrek legitimatzen du gure komunitatearen barnean nerabezaroaren eta gazteriaren arloan interesekoa den araudia garatzea.

Gazteriari buruzko apirilaren 1eko 11/2011 Foru Legea onartu zenetik izandako askotariko aldaketek sortutako erronkek agerian uzten dute arau horretan ezarritako helburuak eta ekintzak berraztertzea komeni dela. Halaber, aldaketa horiek eskatzen dute estrategia berritzaileak abiaraztea, egungo testuinguru sozioekonomikoarekin bat etorriko direnak. Gazteriaren arloko administrazio-egiturari dagokionez, aipatzekoa da ezen 1991. urtetik dugula Nafarroan gazteriaren arloko politika publikoak lideratzeaz arduratzen den erakunde autonomo bat. Horrez gain, 2007an hain zuzen ere, Nafarroako Gazteriaren Institutua sortu zen, eta eskumen espezifikoak izan zituen arlo horretan 2012. urtera arte. Ondoren, 2019an, berreskuratu egin zen bere horretan 327/2019 Foru Dekretuaren bidez (327/2019 Foru Dekretua, azaroaren 15ekoa, zeinaren bidez sortzen baita Nafarroako Gazteriaren Institutua). Era berean, apirilaren 18ko 110/1986 Foru Dekretuaren bidez, Nafarroako Foru Komunitateko Gazteriaren Kontseilua sortu zen. Hala, gazteek modu aske, eraginkor eta anitzean parte hartzeko mekanismo baten oinarriak ezarri ziren. Horixe da foru-lege honen bidez eratzen den Nafarroako Gazteriaren Foroaren oinarria.

Hori guztia da, hain zuzen ere, gazteriaren arloko politikak etengabe berrikusi behar izateko arrazoi nagusia. Berrikuspena egiteko erabaki hori ezinbestekoa da egungo gazteek zein etorkizunekoek dituzten egoera eta abagune berrietan positiboki eragin ahal izateko.

Horrez gain, Europar Batasunaren Gazteria Estrategiak (2019-2027) nabarmendu du garrantzitsua dela politika publikoak garatzea gazteek beren bizitzaren agintea izatea ahalbidetzeko. Hala, bereziki garrantzitsua izanen da gazteen eskubide zibikoak legitimatu eta sustatuko dituen politika bat izatea. Halaber, Nazio Batuen Sistemak, bere ibilbide luzean eta 2030 Gazteria Estrategia baliatuta, gazteriaren aldeko politikak garatzean botere publikoek jarraitu beharreko bidea ezarri du: ahalduntzea eta parte-hartzea, garapen jasangarria, giza eskubideak eta inklusioa. Europako Kontseiluak, halaber, Ministroen Batzordearen eta haren kontsulta-organoen ebazpen eta gomendio askoren bidez, esparru baliotsu bat osatu du, balio duena gazteriaren arloko kalitate oneko politikak sortzeko eta estandar zorrotzak izateko gazteen parte-hartze zibikoari eta erantzukidetasun publikoari dagokienez.

Eremu zehatzago batean, Gazteentzako Informazio eta Aholkularitzako Europako Agentziak (ERYICA) defendatzen du sustatu dadila gazteek behar duten eta interesatzen zaien informaziorako irispidea izatea. Hala, aitortzen da ezen gazteendako informaziorako irispidea oinarrizko tresna dela gazteen garapen pertsonal eta sozialerako, eta horrek, azkenean, sustatu behar duela gazteen benetako parte-hartzea eta ahalduntzea. Hain zuzen ere, demokraziarekiko, giza eskubideekiko eta oinarrizko askatasunekiko errespetuak berekin dakar gazte guztiek eskubidea izatea informazio osoa, egiazkoa, ulerterraza eta fidagarria eskuratzeko eta informazioak arlo horri buruzko beharrei erantzuteko.

Subsidiariotasun eta hurbiltasun irizpide orokorrekin bat, tokiko eta eskualdeko botereen erantzukizuna da transakzio-espazioetan adostutako xede legitimoak gauzatzea.

Azaldutakoaren arabera, foru-lege honen helburu nagusia da gazteriaren arloko politikak egokitzea errealitate berrietara eta gazteek berehala aurre egin beharko dieten errealitateetara. Hala, lortu nahi da gazteen aldeko ekintza eta ekimenak abian jartzean eraginkortasun handiagoa izatea, zeinek bultzatuko duten gazteek prestakuntza, enplegu, emantzipazio, osasun, ongizate emozional, genero-berdintasun eta planetarekiko ingurumen-konpromisoari dagozkien erronkei aurre egitea, bat etorriz kasuan kasuko sektore-legediekin.

Egungo baldintza sozial eta materialak, egun daudenak zein foru-lege honen bidez etorkizunerako prestatuak izaten ari direnak, erronka jotzen diote Nafarroako Foru Komunitateari. Erronka horren ardatza da esparru bat bermatzea, gazteengan sustatuko dituena sormena, ekintzailetza, hezkuntza emozionala, solidaritatea, parte-hartzea eta ingurumenarekiko errespetua. Hori dela-eta, ezinbestekoa da gazteei bideratutako politikek balio, jarrera eta gaitasun jakinak izatea oinarri, ahalbidetuko dutenak herritar-sektore honen aldeko baldintzak garatzea.

Beraz, gure gizartearen betebeharretako bat da ahalik eta baldintza egokienak sortzea gazteek bizitza betea izateko modua izan dezaten. Hori horrela, ahaleginak egin behar dira gazteek beren indar pertsonal, sozial eta profesionala garatzeko aukera izan dezaten. Helburu hori lortzeko, ezinbestekoa da mota guztietako baliabideak jartzea gazteen eskura, eta horiek aktiboki inplikatzea baliabide horiek proposatzean, garatzean eta exekutatzean. Hala, sustatuko da gazteak benetan eta efektiboki ahaldundu daitezen haiei eragiten dieten politiketan. Gazteendako baldintza on horiek ezartzea izanen da foru-lege honetan jasotako lege-xedapenen espero izateko ondorioa. Neurri horiei esker, gazteen testuinguruak hobera eginen du, eta, ondorioz, haiek ere lagunduko dute etorkizuneko gizartea eraikitzen, zeina izanen baita irekiagoa eta toleranteagoa, inguruarekiko eta ingurumenarekiko errespetutsuagoa, eta justuagoa, berdinzaleagoa, inklusiboagoa eta solidarioagoa.

Helburu hori betetzeko, zenbait eremu konplexuri heldu beharko zaie: lan-baldintzak, langabezia, etxebizitza-emantzipazioa eta zenbait eskubideren aitorpena (baldintza material duinak, benetako emantzipazioa, sexualitateaz gozatzea, politikan parte hartzea, etab.). Eremu horiek eragin handia dute gazteengan, eta politika publikoek horien gainean egin behar dute lan. Halaber, arreta berezia eskaini beharko zaie zaurgarritasun intersekzionalak pairatzen dituzten gazteei (hala nola genero, etnia, klase sozial, sexu-orientazio edo -nortasun, adin eta desgaitasunari dagozkionak), edozein direla ere haien jaioterria edo gure komunitatearen parte izateko arrazoiak. Ezinbestekoa da ulertzea gazteek kolektibo heterogeneoa osatzen dutela, eta haien beharrak eta kezkak askotarikoak direla. Hortaz, gazteei laguntzeko politikek eta programek ere askotarikoak izan beharko dute, heterogeneotasun horrekin bat.

Aipatzekoa da, orobat, garrantzitsua dela aurre egitea Nafarroako gizartea pixkanaka zahartzen aritzeak dakarren erronkari, kontuan hartuta, gainera, gazte-populazioa gero eta askotarikoagoa dela. Egoera honetan, ezinbestekoa da eraberritzea, gazteen espektatibetan eta aukeretan izandako aldaketetara egokitze aldera. Beraz, beharrezkoa da erabaki-eremuan txertatzea gazteak, haien eskubideak osorik eta benetan gauzatzen dituztela bermatzeko modu gisa. Horrela, lortuko da gazteek presentzia handiagoa izatea politika publikoetan eta interes handiagoa izatea eragiten dieten kontu guztiekiko, eta ekidinen da gazteek haien inguruko munduan eragiteko gaitasuna galtzea.

Horrez gain, landa-eremuen despopulatzea lehen mailako erronka da gure komunitatean. Gazteak landa-eremuetatik hiriguneetara emigratzen ari dira, eta Nafarroako bizitasun demografiko, sozial eta ekonomikoa urritzea dakar horrek. Horregatik, foru-lege honek landa-eremuarekiko ikuspegi sentsibilizatua du, eta aukera-berdintasuna eta baliabideetarako irispidea bermatzen dizkie gazte orori, haien bizitokia edozein izanik ere.

Xedapen-edukia osatzeko, aintzat hartu dira, manuetako bakoitzean, behar, eraginkortasun, proportzionaltasun, segurtasun juridiko eta gardentasunaren printzipioak.

Bereziki, azken hamarkadan Nafarroako gizartean eta gizarte globalean izandako aldaketa ekonomiko, sozial, politiko eta kulturalek eragin dute premia hori. Aldaketa horien ondorioz, gazteriaren arloko politika publikoen araudi orokorrak barne hartu behar ditu aurrerapen transnazional eta konparatuak, horien bidez modu errealistagoan eta malguagoan erantzuten ahal baitzaie egungo zein etorkizuneko gazteen eskubide eta interesei. Horren adibide dira Europan berriki eztabaidatu diren belaunaldiarteko elkarrizketari buruzko parametroak, zeinak arau berri honetan txertatu baitira.

Ahaleginak egin dira testu juridikoa eraginkorra izan dadin, eta, horretarako, elkarren osagarri eta indargarri diren mekanismoen arteko interrelazioa bilatu da. Hala, posible da tresna bakar baten bilakaera eta balizko ahulezia berrorekatzea beste batzuen esku-hartzearen eta protagonismoaren bidez. Horren adibide da bultzatze-organoen erakundearteko integrazioa.

Segurtasun juridikoa nabaria da, eutsi egiten baitie lehendik zeuden eta ongi funtzionatu duten erakundeei eta esparruei, eta hobekuntzak egin baititu gabeziaren bat duten eremuetan. Gainera, testu osoaren segurtasun juridikoa hobetzen du, zehapen-esparru propioa ezartzen baitu. Hala, argiago gelditzen dira gazteriaren arloko politiken esparruan arau-hauste gisa tipifikatutako jokabideak, bai eta horien ondorioak ere.

Gardentasuna funtsezkoa izan da testua osatzeko parte-hartze prozesuan. Hala izan da aurretiko kontsulta publikoa egin zenetik, lehenengo zirriborroak egin aurretik, fase horretan iradokizunak jaso zirenean eta ondorengo entzunaldiko ekarpenei banan-banan erantzun zaienean aurreproiektu publiko batekin, kasu bakoitzean ekarpenak zergatik baietsi edo ezetsi diren justifikatuta. Foru-legea bera koherentea da kide anitzeko jarraipen mekanismoak sartzen dituelako; izan ere, horien bidez erabakiak hartzean gardentasunez jokatzearen kultura sustatuko baita, eztabaidarako guneak areagotuz, ebatsi beharrean.

Azkenik, gizarte osoa interpelatu nahi da foru-lege honen bidez, parte har dezan gazteen aukeren eta ongizatearen hobekuntzan. Hori da baldintza justuagoak eta berdinzaleagoak lortze aldera oinarriak jartzeko modu bakarra. Baldintza horiei esker, gizarte oparoagoa eta ekitatiboagoa bultzatuko da, eskubideak gozatu eta gauzatzeko egokia, guztiondako etorkizun hobea bermatzeko modu gisa.

Egiturari dagokionez, foru-lege honek atariko titulu bat eta bost titulu ditu, osotara laurogeita hamaika artikuluz osatutakoak; halaber, xedapen gehigarri bat, xedapen indargabetzaile bat eta bi azken xedapen ditu. Titulu bakoitzak gazteekin lotutako alderdi espezifikoak lantzen ditu: politika transbertsaletatik hasi eta gazteen parte-hartzea eta boluntariotzara helduta. Horrez gain, Nafarroako Foru Komunitateko gazteria-eremuko administrazio-antolaketarako eta finantza-araubiderako esparru argi bat ezartzen du.

ATARIKO TITULUA.–Xedapen orokorrak

1. artikulua. Xedea.

Foru-lege honek xede du Nafarroako Foru Komunitateko gazteriaren arloko politiken arau- eta eskumen-eremua ezartzea.

2. artikulua. Helburua.

Foru-lege honek helburu du gazteek behar den autonomia izan dezaten bizi proiektu betea gauzatzeko, eta hori oinarrituta egon dadin norberak erabakitzeko askatasunean, aukera-berdintasunean eta eskubideak benetan gauzatzean. Hala, foru-legeak lortu nahi du gazteak konprometituak eta arduratsuak izan daitezen, eta aktiboki parte har dezaten Nafarroako Foru Komunitateko garapen politikoan, sozialean, ekonomikoan, kulturalean eta ingurumenekoan komunitatetik bertatik.

3. artikulua. Aplikazio-eremu objektiboa.

1. Foru-lege honen aplikazio-eremu objektiboak barne hartzen du botere publikoek gauzatzea gazteei bereziki bideratutako esku-hartzeak, gazteriaren arloko politika publiko gisa.

2. Hain zuzen, Nafarroako gazteriaren arloko politika osatzen duten esku-hartzeek barne hartzen dute honako hauek ezartzea: zerbitzu publikoak, sustapen-neurriak, sektoreko erregulazio-arauak eta zenbait subjektu publiko eta pribaturen jarduketei buruzko kontrol- eta ikuskapen-jarduerak, sektore-plangintza publikoen neurriak eta gazteei modu berezituan bideratutako beste edozein ahal publiko. Horren barnean daude, zehazki:

a) Nafarroako Foru Komunitatean gazteriaren arloko eskumenak dituzten administrazio publikoek gauzatutako jarduketak.

b) Nafarroako Foru Komunitatean pertsona fisiko edo juridiko publiko zein pribatuek eginiko jarduerak eta zerbitzuak, gazteriaren arloko politika publikoen eremukoak direnak edo horiekin lotura estua dutenak.

c) Gazteen garapena, bai eta Nafarroako Foru Komunitatean egiazki jarduten diren eta jarduketa-eremua bertan duten gazte-erakundeen garapena ere, edozein dela ere haien izaera juridikoa.

4. artikulua. Aplikazio-eremu subjektiboa.

1. Nafarroako gazteria-sektore publikoaren oinarrizko antolaketa instituzionala arautzen du foru-lege honek, aktore publiko espezializatuek osatzen duten heinean.

2. Foru-lege honen ondorioetarako, gaztetzat jotzen dira 14 urtetik 30era bitarteko adina duten pertsonak, bi horiek ere barne, Nafarroako Foru Komunitateko lurraldean bizi direnak edo jardueraren bat gauzatzen dutenak.

3. Gazte-izaera bat dator, partzialki, haurtzaroarekin eta nerabezaroarekin, adingabetasun orokorrak irauten duen aldian, eta, hain zuzen ere, adingabeen interes gorena gailentzen da sektore-legeriaren arabera.

4. Politika publikoak gazteen garapen-etapetako bakoitzari egokituko zaizkie. Salbuespenez, beste adin-tarte batzuei ere aplikatzen ahalko zaizkie neurriak, baldin eta foru-lege honek hala justifikatzen badu. Edonola ere, horrek ez du aldatzen bigarren apartatuan jasotako gazte kontzeptuaren definizio orokorra.

5. artikulua. Printzipio orokorrak.

Nafarroako Foru Komunitateko gazteriaren arloko administrazio publikoen jarduketak honako printzipio orokor hauek izanen ditu:

1. Berdintasuna; oinarrizko eskubideak eta askatasun publikoak benetan gauzatzeko oztopoak ezabatzera bideratuko da jarduera oro. Bereziki, eta gutxienez:

a) Oinarri izanik nortasuna erabat garatzea, bidezko baldintzetan eta ongizate emozional eta materialarekin.

b) Giza eskubideetan eta indarkeriaren, pobreziaren eta bazterkeriaren aurkako borrokan oinarritutako ikuspegiz.

c) Oinarri izanik dibertsitatean ekitatea gauzatzea, eta diskriminazioaren aurka lan eginik, dela gizonen eta emakumeen artekoari dagokionez, dela arrazoi sozioekonomiko, bizitokizko, etniko, identitario edo bestelakoekin lotutakoari dagokionez, bai eta desgaitasun, adin, sinesmen eta adierazpen-modu, bizileku edo jatorri edo bestelako egoera pertsonal edo sozialekin lotutakoari dagokionez ere.

d) Oinarri izanik aitortzea kulturartekotasunak ematen digun aberastasuna eta jaioterria atzerrian dutenek guztion garapenerako egiten duten ekarpena. Eta lurralde-aniztasunaren aberastasuna aitortuz, eleaniztasuna aintzat hartuta eta euskara berezko hizkuntza ofizial gisa hartuta, indarrean dagoen lege-esparruarekin bat.

2. Parte-hartzea; garapen kolektiborako eragile estrategiko gisa aitortuko dira gazteak. Bereziki, eta gutxienez:

a) Zuzenbide-estatuan eta balio demokratikoetan zibikoki integratuz.

b) Tokiko ekintza guztietarako ikuspegi global batetik.

c) Pertsonek gazte diren bitartean duten izaera zibiko osoa eta unekoa erabat aitortuz.

d) Oinarri izanik elkarrizketa zibilaren esparruak eta gizarte zibil antolatuaren eta gazte-mugimenduen legitimitate berezia.

e) Oinarri izanik gazteen parte-hartzearen askatasuna, eraginkortasuna eta aniztasuna, haren alderdi guztietan.

f) Gazteen parte-hartzeak eta gazteak ahalduntzeak garapen sozial, ekonomiko eta kulturalerako duen funtsezko izaera aitortuz, gizartean aldaketa, eraldaketa eta bilakaera sortzeko eragile diren heinean.

3. Esku-hartze publikoaren osotasuna, gazteei bideratutako ikuspegi espezializatuak eta transbertsalak konbinatuta. Bereziki, eta gutxienez:

a) Oinarri izanik lanaren profesionalizazio teknikoa egitea gazteekin, sektorea kualifikatzea eta esku-hartze positibo zuzenak espezializatzea.

b) Oinarri izanik gazteriaren arloko eskumenak dituen departamentuaren eta gazteria-politiketarako transbertsalak diren beste sektore batzuen arteko koordinazioa, lankidetza eta elkarlana, bai eta Administrazioko mailen artekoa ere.

c) Gazte-ikuspegia eta belaunaldiarteko ikuspegia txertatuz politika publiko guztietan.

d) Ebidentzietan oinarritutako ikuspegi batetik, zientzia diagnostikoen, plangintza parte-hartzailearen eta inpaktu-ebaluazio objektiboen bidez.

4. Erantzukidetasun publikoa; onartuz gazteek bete-betean parte hartzea bizitza demokratikoan, gizarte osoak gazte-belaunaldiaren eskubideekiko duen betebehar gisa. Bereziki, eta gutxienez:

a) Oinarri izanik esku-hartzeetako bakoitza hurbila izatea, deszentralizazioaren eta deskontzentrazioaren bidez, lurralde-arloari zein arlo funtzionalari dagokienez, administrazio publiko guztietan, eta gazteenganako hurbiltasuna bermatzea, desoreka geografikoen gainetik.

b) Oinarri izanik bideratutako baliabideak kuantitatiboki nahikoak eta kualitatiboki egokiak izanen direla ezarritako helburuetarako.

c) Irismen unibertsaleko ikuspegietatik, non gazteria-politikak lurraldeko gazte guztien alde eginen baitu potentzialki, bereziki zainduz hurbiltasuna, dibertsitatea eta lurralde-kohesioa.

6. artikulua. Gazteen eskubideak eta betebeharrak.

1. Gazteek gainerako herritarrek dituzten eskubide eta betebehar berak dituzte, eta, horiez gain, nazioarteko tratatuetan eta gainerako ordenamendu juridikoan gazteei zehazki aitortutako eskubide eta betebeharrak.

2. Foru-lege honek eskubide horietarako irispidea errazteko mekanismoak ezartzen ditu, eta arreta handia jartzen du gazteek gazte izateagatik pairatzen ahal dituzten zaurgarritasunetan.

3. Botere publikoek gazteen eskubideak modu espezializatuan babesteko mekanismoak garatu beharko dituzte, posible izan dadin ebidentzietan oinarritutako diagnostikoa egitea, estandar progresibo exijenteagoak modu integralean sustatzea eta urratze espezifikoak salatzea eta haien jarraipena egitea. Zehazki, Nafarroako Foru Komunitateko Administrazioak hauek sustatuko ditu:

a) Eskubideen ikuspegia barne hartzea gazteengan eragina duten politikak lantzen dituzten departamentuen plangintza estrategiko osoan; eta bereziki trebakuntza zibikoa bermatzea Nafarroako gazte guztiei, haien eskubideak ezagutu, gauzatu eta defendatu ditzaten.

b) Gazteen eskubideen urratze espezifikoak salatzeko eta haien jarraipena egiteko baliabide espezializatuak antolatzea, erakundearteko akordioak adostuz Nafarroako Justizia Administrazioarekin, arartekoekin, gazte-erakundeekin eta gazteendako babes eskuragarria eta eragingarria lortzen laguntzen duten bestelako eragile giltzarriekin.

4. Botere publikoek jarraian adierazitako printzipioei jarraituz interpretatu beharko dituzte gazteen eskubideak, gainerako ordenamendu juridikoan ezarritakoez gainera:

a) Adina dela-eta adingabekoei dagokien babesa jasotzen dutenen interes gorena.

b) Nazionalitatea ez da oztopo foru-lege honetan jasotako eskubide subjektibo espezifikoetako bat bera ere gauzatzeko, eta ezin da diskriminazio-irizpide gisa erabili Espainian atzerriko gazteei aitortutako bestelako edozein eskubide gauzatzean.

c) Adin nagusitasun osoak jarduteko gaitasun osoa berresten du, baina ez du eragozten haur eta nerabeek beren eskubideak gauzatzeko gaitasun partziala eta graduagarria izatea, autonomoa eta ez soilik beste pertsona batzuen laguntzarekin osatua. Gaitasuna osatzeko, zenbait modutako onespen, berariazko onarpen edo ordezkapen ematen ahalko dira, kasuaren arabera, eta gaitasun faltari buruzko interpretazio murriztua eginen da kasu guztietan.

d) Diskriminazioa debekatzen duen arrazoi espezifikoetako bat gazteen adina da; hala, gaztea izateagatiko tratu-desberdintasun orok gazteen eskubide eta interesen babesaren arabera justifikatuta egon beharko du.

5. Gazteei zuzendutako eskubide, prestazio eta zerbitzuei dagokienez foru-lege honetan jasotako aurreikuspenek ez diete kalterik eginen aplikatzekoa den araudi orokor eta sektorialean ezarritako betebeharrei, baldintzei eta araubideari.

I. TITULUA.–Gazteriaren arloko eskumenak eta administrazio-antolaera

7. artikulua. Gazteriaren arloko eskumenak dituzten administrazio publikoak.

1. Nafarroako administrazio publiko guztiek dituzte eskumen berekiak gazteria-politiketan.

2. Zehazki, Nafarroako Foru Komunitateko Administrazioari eta Nafarroako toki-entitateei gazteria-politikaren arloan esleitutako eskumen espezifikoak eta transbertsalak arautzen ditu foru-lege honek.

8. artikulua. Gazteriaren arloko eskumen-motak.

1. Gazteriaren arloko eskumenak ahalmen publikoak dira, zeinak herritar gazteekin zuzenean eta berariaz lotuta dauden eremu materialetan gauzatzen baitira.

2. Esandakoaren kaltetan izan gabe, edozein jarduketa publiko izaten ahal da interesgarria gazteendako. Hori horrela, edozein gai edo botere publikori dagokienez gauzatzen ahalko da gazteen parte-hartzea, gazteriaren arloko eskumenen mugaketa teknikoa gorabehera.

9. artikulua. Nafarroako Foru Komunitateko Administrazioak gazteriaren arloan dituen eskumenak.

Nafarroako Foru Komunitateko Administrazioak honako eskumen hauek ditu gazteriaren arloan:

a) Gazteen eskubideak sustatzea eta babestea Nafarroako Foru Komunitatean.

b) Gazteriaren arloko politiken garapenerako jarraibideak eta jarraibide orokorrak ezartzea Nafarroako Foru Komunitatean.

c) Koordinazioz eta elkarlanez jokatzea maila guztietako administrazio publikoekin, bai eta bestelako entitate publiko eta pribatuekin ere, gazteriaren arloko politikak garatze aldera.

d) Gazteen irudi positibo eta kolektiboaren alde egitea, eta estereotipo sexistak edo bestelako edozein estereotipo negatibo ezabatzeko lan egitea.

10. artikulua. Gazteriaren arloko eskumenak dituen departamentuaren eskumenak.

Gazteriaren arloko eskumenak dituen departamentuari dagokio gazteen eskubideak babestea, autonomia lor dezaten politikaren, gizartearen, ekonomiaren eta kulturaren garapenean parte hartuz modu librean, eraginkorrean eta emakumeen eta gizonezkoen arteko berdintasuna bermatuta. Horretarako, honako eskumen hauek izanen ditu departamentu horrek:

a) Gazteriaren arloko politika integral eta berdintasunezkoak planifikatzea.

b) Gazteriaren arloko berariazko politikak kudeatzea eta politika transbertsalak koordinatzea.

c) Gazteriaren arloko profesionalen arreta eta lanpostu-igoera, eta horien aitortza eta prestakuntza sustatzea, lanbide-kualifikazioei buruzko araudi indardunari jarraituz eta hezkuntza ez-formalaren bitartez.

d) Gazteekin eta horiek ordezkatzen dituzten taldeekin elkarrizketan aritzea; kontsulta prozesuak gauzatzen ahalko dira gazteriarendako garrantzitsutzat jotzen diren gaietan.

e) Gazteriaren arloan kontsultarako eta koordinaziorako kide anitzeko organoak sustatzea eta koordinatzea.

f) Foru-lege honetan eta gainerako ordenamendu juridikoan esleitutako gainerako eskumenak.

g) Foru-lege honetan jasotako jarduketen garapenerako ezarritako baliabide, zerbitzu eta prozeduren eraginkortasuna eta kalitatea ebaluatzeko sistema bat ezartzea.

h) Gazteriaren arloko instalazioei eta haien ekipamenduei, zerbitzuei eta jarduerei dagokienez, haiek ikuskatzea eta zehapen-ahala gauzatzea.

i) Gazteentzako informazio- eta aholkularitza-zerbitzuen sarea koordinatzea eta sustatzea, bai eta langile teknikarien tokiko prestakuntza ere.

11. artikulua. Nafarroako Gazteriaren Institutua.

1. Gazteriaren arloko eskumenak dituen departamentuari atxikitako erakunde autonomoa da Nafarroako Gazteriaren Institutua, eta helburu du funtzionalki espezializatzea gazteriaren arloko politika zuzen eta positiboak garatzean. Institutuaren estatutuetan daude jasota haren egitura, funtzioak eta eskumenak.

2. Nafarroako Gazteriaren Institutuaren estatutuetan ezarritako funtzioak oztopatu gabe, erakundeak gutxienez Nafarroako Gazteriaren Behatokia eratuko du, azterketa- eta prospektiba-organo gisa. Organoak bermatuko du esku-hartze publikoak oinarri zientifikoa eta eguneratutako diagnostikoak izanen dituela.

12. artikulua. Kide anitzeko kontsulta- eta koordinazio-organoak.

1. Artikulu honetan jasotako kide anitzeko kontsulta- eta koordinazio-organoek izanen dute Nafarroako Foru Komunitateko gazteriaren arloko politiketan aholkua emateko eta koherentzia bermatzeko ardura. Hauek dira gazteriaren arloan Nafarroako Gazteriaren Institutuari atxikitako kide anitzeko kontsulta-organoak:

a) Gazteriaren Departamentuarteko Batzordea. Nafarroako Gobernuko departamentuetako ordezkariek osatzen dute; xede izanen du gazteei bideratutako politika transbertsalak koordinatzea eta sustatzea eta horietan lankidetzan aritzea, eta arreta berezia jarriko da gazteei eragiten dieten beste arlo batzuetako esku-hartze sektorialen eraginkortasuna bultzatzeko.

b) Gazteriaren Lurraldearteko Batzordea. Nafarroako toki-administrazioetako ordezkariek osatzen dute, bai eta Nafarroako Gazteriaren Institutuko ordezkariek eta gazteriaren arloko politikak maila anitzetan integratzea eta administrazio-koordinazioa sustatzen dituzten bestelako eragileek ere.

c) Nafarroako Gazteendako Informazio eta Aholku Zerbitzuen Sarearen Koordinazio Batzordea. Nafarroako Gazteriaren Institutuko ordezkariek eta toki-entitateen, elkarteen edo unibertsitateen mendeko informazio- eta aholku-zerbitzuetako ordezkariek osatzen dute, eta xede izanen du gazteendako informazio-zerbitzuak eta -baliabideak sustatzea, hobetzea eta koordinatzea.

d) Gazteriaren Erakundeen arteko Kontseilua. Gazteriaren arloko politika integralen eztabaidarako eta kontsultarako organo sektorial orokorra da. Honako hauek osatuta egonen da gutxienez: Nafarroako Gazteriaren Foroaren bidez antolatutako gazteak, barne hartuta gazte ikasleak, Nafarroako gizarte-eragile sindikal eta patronal esanguratsuenak, Nafarroako talde parlamentarioak eta artikulu honetan aipatutako batzordeetako ordezkariak.

e) Gazteriari buruzko Zientzia Batzordea. Gazteriaren ezagutzaren arloan eginiko ekarpena dela-eta entzute handia duten adituek osatuko dute, barne hartuta ikerketako erakundeak eta profesional-sareak, eta xede izanen du sektoreari buruzko ezagutza indartzea eta hobetzea, bai eta ebidentzietan oinarritutako politika publikoen diseinua indartzea ere.

f) Koordinazio teknikoko beste batzorde sektorial batzuk, Nafarroako Gazteriaren Institutuak bere plangintza estrategikoari jarraituz zehaztutako arloetan.

2. Gazteriaren arloko eskumenak dituen departamentuak erregelamendu bidez ezarriko ditu foru-lege honetan jasotako kide anitzeko organoen funtzioak, osaera eta funtzionamendurako arauak. Horien osaerari dagokionez, ordezkariak hautatzean parekotasun-irizpideak betetzearen alde eginen da.

13. artikulua. Toki-entitateek gazteriaren arloan dituzten eskumenak.

1. Nafarroako toki-entitateek, beren lurralde-eskumenen barnean, eskumen hauek izanen dituzte gazteriaren arloan:

a) Beren lurralde-eremuan gazteriaren arloko plan eta politikak prestatzeko bultzada ematea.

b) Gazteriaren arloan, lankidetzan aritzea Nafarroako Foru Komunitateko Administrazioarekin, hainbat bide baliatuta eta Gazteriaren Lurraldearteko Batzordearen baitan.

c) Gazteendako jarduerak eta programak garatzea eta koordinatzea beren lurralde-eremuan.

d) Gazteendako informazio-, orientazio-, aholku- eta laguntza-zerbitzuak bultzatzea, udalerri bakoitzeko beharren arabera.

e) Gazteendako instalazio, ekipamendu eta espazio publikoak sortu eta horietan mantentze-lanak egin daitezela sustatzea.

f) Gazteriaren arloko lanak egiten dituzten toki-entitateetako teknikarien etengabeko prestakuntza bultzatzea.

g) Gazteek parte har dezaten sustatzea, eta horretarako, gazte-erakundeak eta talde informalak laguntzea eta gazteen tokiko kontseiluak aitortzea hori eskatzen duten gazteak dauden udalerrietan. Hala, atxikipen libre, aniztasun, independentzia funtzional, askatasun eta eraginkortasunaren printzipioak izanen dituzte oinarri.

h) Nafarroako Foru Komunitateko Administrazioak eskuordetutako gazteriaren arloko eskumenak kudeatzea, betez toki-araubidearen arloan indarrean dagoen legedia, baita foru-lege honen garapenean agintzen zaien beste edozein eskumen ere.

2. Nafarroako Gobernuak behar diren mekanismoak antolatzen ahalko ditu aldizkako laguntzak emateko toki-entitateei, bermatze aldera gazteriaren arloko tokiko politikak garatzeko nahikoa finantzaketa dutela.

3. Gazteriaren arloko eskumenak dituen departamentuak Nafarroako toki-entitateei lagundu eta aholku emanen die gazteriaren arloko tokiko politikak bultzatu eta sustatzeko.

II. TITULUA.–Gazteen parte-hartzea

I. KAPITULUA.–Xedapen orokorrak

14. artikulua. Definizioa.

1. Gazteen parte-hartzea da gazteek haien adinagatik dagokien modu berezian gizartearen eta agintari publikoen erabakietan esku hartzeko duten eskubidea.

2. Gazteriaren arloko politika publikoaren muinean dagoen eskubide zibikoa da; izan ere, eskatzen du garapen kolektiborako eta gaurko zein etorkizuneko demokraziaren jarraitutasun eta sendotzerako eragile estrategiko gisa aitortzea gazteak. Gainerako eskubide guztiei eta sektore guztietan eragina izateko gaitasunari eragiten die.

3. Foru-lege honek aitortzen du garrantzi berezia duela gazteen parte-hartze politikoak, eta, hori horrela, administrazio publikoek gazteen parte-hartzerako prozesu eraginkorrak sustatuko dituzte, eztabaidarako, deliberamendurako eta erabakiak hartzeko eremu egonkorrak bideratuz, zeinek modua emanen baitute gazteen ahotsa sartzeko politika publikoetan, eta erantzuna emateko haien behar material, sozial, kultural eta demokratikoei.

15. artikulua. Gazteek parte hartzeko bideak.

1. Foru-lege honetan jasotako gazteriaren kontseilu eta foroak dira parte hartzeko bide nagusia; izan ere, beste bide publiko eta pribatu batzuk eta horien aniztasuna hartzen dituzte barne, eta gizartearen eta botere publikoen aurrean ere bestelako bideak legitimatzen dituzte. Edonola ere, ez dira bide bakarra eta ez dituzte gazteek parte hartzeko beste modu batzuk baztertzen.

2. Gazteek parte hartzeko bide espezifikoak izanen dira honako hauek:

a) Nafarroako Gazteriaren Foroa; bide nagusia izanen da foru-eremuan. Foru-lege honek arautuko du, bai eta haren garapenerako arauek ere.

b) Gazteriaren eskualdeko eta tokiko kontseiluak; bide nagusia izanen dira dagozkien eremuetan, eta Nafarroako Gazteriaren Foroan barne hartzen ahalko dira.

c) Gazteen aktibismoa eta boluntariotza, sozietate zibila antolatzeko beste modu batzuen bidezkoa, barne hartuta gazte-erakundeak.

d) Gazteek parte hartzeko maila anitzeko prozesu eta bideak, hala nola Gazteen eta Europar Batasunaren arteko Elkarrizketa eta Nazio Batuen Sistemaren, Espazio Iberoamerikarraren edo Europako Kontseiluaren antzeko beste programa batzuk.

e) Nafarroan gazteek parte hartzeko organo osagarriak: Nafarroako Gazte Parlamentua, gazte-mahaiak eta antzekoak.

f) Nafarroako Gazteriaren Institutuko barneko aldizkako parte-hartze prozesuak; horien artean, gazteei kontsulta egitea, informazioaren eta komunikazioaren teknologien bidezko bideak edo aurrekontu parte-hartzaileak egitea.

3. Foru-lege honetan ezarritako zehaztasunak eragotzi gabe, Nafarroako administrazio publikoek eta gainerako botere publikoek gazteendako espezializatzen ahalko dituzte Nafarroan indarreko legeriak parte-hartze demokratikoaren eremuan jasotako parte hartzeko modalitate eta bideak. Horren barnean egonen dira, gutxienez, deliberazio prozesuak eta kontsultak, hain modalitate guztietan.

Parte hartzeko bide horien ordezkaritza-organoen osaeran gizonen eta emakumeen kopurua orekatua izanen da.

16. artikulua. Gazteen parte-hartzea sustatzea.

1. Botere publikoen eginkizuna izanen da parte hartzeko askotariko bide libre eta eraginkorrak aitortzea eta erraztea, parte hartu nahi duten gazte guztien parte-hartze indibiduala eta kolektiboa ahalbidetzeko, zilegi den edozein jarduketaren bidez.

2. Gazteen parte-hartzea gerta dadin, baldintza egokiak sustatu behar dira gazteek parte hartzeko aukera dutela jakin dezaten eta parte hartu nahi izan eta ahal izan dezaten. Horretarako, botere publikoek honako hauek sustatu beharko dituzte:

a) Parte-hartzerako heziketa eta eskuragarri dauden parte hartzeko bideen ahalik eta zabalkunde handiena; bermatu beharko da hezkuntza-sistemak eta hezkuntza ez-formalak ororen eskura jartzen dituztela hiritartasun aktiboa gauzatzeko oinarrizko konpetentzia zibiko eta sozialak.

b) Sentsibilizazio demokratikoa, ordenamendu juridikoaren balio nagusiak eta komunitate-konpromiso etikoa, oinarri izanik hezkuntza-sisteman eta tokiko inguruneetan eguneroko esperientziek duten garrantzia, bai eta gazteek garapen jasangarri orokorrean duten paper garrantzitsua ere.

c) Gazte-erakundeen gaitasun tekniko eta finantzarioa, bai eta foru-lege honetan jasotako gainerako alderdiei dagokiena ere, agindutako funtzio publikoak bitarteko egoki eta nahikoen bidez gauzatzeko.

d) Agintari politikoen eta gazteak ordezkatzeko bideen artean kontuak ematea, eginiko proposamenei buruzko elkarrizketa arrazoituaren bidez.

3. Gazteen parte-hartzerako politika publikoak irizpide kualitatiboei jarraituz garatuko dira, prozesu egituratu, inklusibo eta eraginkorrak bermatuz, eta, ahal den neurrian, gazteriaren eta landu beharreko arlo zehatzaren esparruan lan egiten duten erakundeekin, elkarteekin eta entitateekin lankidetzan gauzatuko dira.

17. artikulua. Gazte-boluntariotza.

1. Gazte-boluntariotza gizartean parte hartzeko modu aktibo, libre, solidario, altruista eta arduratsua da. Haren bidez, gazteak interes orokorreko jarduera edo zerbitzu solidario bat gauzatzeko elkarlanean aritzen dira, Nafarroan boluntariotza arautzen duen foru-araudian ezarritako baldintzetan.

2. Nafarroako Foru Komunitateko Administrazioak sustatuko du Nafarroako gazteek parte har dezaten boluntariotza-ekintzetan, bat etorriz arlo hori erregulatzen duen araudian ezarritakoarekin. Arlo horretan eskumenak dituzten departamentuek honako neurri hauek hartuko dituzte, indarrean dagoen araudiarekin bat:

a) Gazteek boluntariotza- eta komunitate-lana egin dezaten aldeztea eta sustatzea.

b) Gazte-erakundeek eta gazteek beraiek boluntariotza ekintzetan egiten duten ekarpena aitortzea.

c) Boluntariotzaren kalitate ona bermatuko duten formulak sortzea; besteak beste, boluntarioen eskubideak aitortzeari dagokionez eta haien prestakuntza eta mugikortasuna sustatzeari dagokionez.

d) Gazteei bideratutako kontzientziatzeko eta boluntarioak erakartzeko kanpainak egitea, eta boluntarioen eskaintza- eta eskari-poltsak sortzea. Horretarako, boluntariotzaren arloan Foru Komunitatean dauden zerbitzu eta baliabideekin lan eginen da.

18. artikulua. Gazteen parte-hartze transnazionala.

1. Nafarroako Foru Komunitateko Administrazioak sustatuko du, garapenerako nazioarteko lankidetzako bere politikaren esparruan, gazteek nazioarte-mailan parte har dezatela eremu transnazionaleko programetan.

2. Gazteriaren arloko eskumenak dituen departamentuak, berariaz diseinatzen dituen programa propioen bidez, parte-hartzea, solidaritatea eta nazioarteko mugikortasuna sustatuko ditu Nafarroako gazteen artean.

1. ATALA.–Gazteen parte-hartzerako erakundeak

19. artikulua. Gazte-erakundeen bitartez parte hartzea.

1. Gazteek parte-hartze kolektiboa hauen bidez bideratzen ahalko dute:

a) Gehienbat gazteek osatutako eta haiek zuzendutako elkarteak, barne hartuta gazte-elkarteak, ikasle-elkarteak eta antzekoak.

b) Gazteen parte-hartze autonomoa estatutuetan jasota duten hirugarren sektoreko bestelako gizarte-erakunde batzuetako, alderdi politikoetako, sindikatuetako, enpresetako eta profesionalen erakundeetako, konfesioetako eta kasuan-kasuan aplikatzekoa den legeriaren arabera osatutako antzeko erakundeetako gazteria-alorreko atal, area eta departamentuak.

c) Plataformak, federazioak eta aurreko horietakoren baten bigarren zein hirugarren mailako sareak, baldin eta gazteek osatzen badituzte eta gehienbat gazteek zuzentzen badituzte.

d) Ikasleen ordezkaritza-organoak, edozein hezkuntza-mailatakoak, baldin eta gaztez osatuta badaude, gazteek zuzentzen badituzte eta gehienbat gaztez osatutako kolektiboak ordezkatzen badituzte.

e) Gazte-elkarte informalak, foru-lege honetan eta hura garatzeko araudian ezarritako irizpideei jarraituz.

2. Halaber, gazteria-sektoreko entitateak dira, nahiz eta berariaz gazte-entitateak ez izan, espezializatuta daudenak gazteria-arloko politiken eremuetan zerbitzuak ematean, batez ere zerbitzu horiek hezkuntza ez-formalaren bidez ematen dituztenak. Foru-lege hau garatzeko erregulazioen bidez aitortzen ahalko ditu administrazioak, horrek galarazi gabe ordezkaritza duten gazte-erakundeen legitimotasuna.

20. artikulua. Asoziazionismoa eta gazte-erakundeak sustatzea.

1. Nafarroako administrazio publikoek mekanismoak ezarriko dituzte gazte-erakunde berriak sortzea sustatze aldera, bai eta dagoeneko daudenak indartze aldera. Hala, handitu nahi da gazteek gizartean eta gai publikoetan duten parte-hartzearen maila.

2. Gazteriaren arloko eskumenak dituen departamentuak behar duten babesa emanen die gazte-erakundeei erakundea eratzeko erraztasunak izan ditzaten, aholkularitza-zerbitzuen bidez eta horretarako behar den administrazio-kudeaketa sinplifikatuz eta bizkortuz, aplikatu beharreko araudiaren arabera.

3. Nafarroako administrazio publikoak aldizkako dirulaguntza-deialdiak egiten ahaleginduko dira, gazte-erakundeak babesteko, egiten dituzten eta interesekotzat jotzen diren jardueretan laguntzeko, eta entitate horietako kideen prestakuntza sustatzeko.

21. artikulua. Gazte-erakundeen ordezkagarritasuna.

Nafarroan gazteek parte har dezaten sortzen diren tresnek eta, bereziki, parte hartzeko bide nagusiek gazte-erakundeen ordezkaritza izan beharko dute, haztatuta horietan modu aktiboan parte hartzen duten gazteen kopuru efektiboa.

22. artikulua. Gazte talde informalak.

1. Gazte talde informalak nortasun juridikorik gabeko kolektiboak dira, gazteek osatutakoak, eta epe laburreko baterako interes edo xede legitimoak dituztenak.

2. Gazte talde informalak Nafarroako Foru Komunitateko Administrazioen eta toki-administrazioen solaskide izanen dira gazteriaren arloko politikak planifikatzeko, prestatzeko eta ezartzeko prozesuetan.

3. Toki-administrazioek, beren eskumenen eremuan, aintzat hartu beharko dituzte gazte talde informalek proposatutako ekimenak.

4. Aurreko apartatuetan adierazitako gazte talde informalek beren funtzionamendua finkatu nahi izanez gero, botere publikoek babesa eta laguntza eman beharko diete erakundea erraztasunez babesteko.

23. artikulua. Gazte-erakundeen errolda.

Gazteriaren arloko eskumenak dituen departamentuak kudeatuko du gazte-erakundeen errolda, Nafarroako Gazteriaren Foroarekin lankidetzan. Errolda horretan izena ematea baldintza gisa ezartzen ahalko da zenbait jarduera, zerbitzu publiko edo sustapen-neurritarako irispidea izateko.

2. ATALA.–Gazteek parte hartzeko bide osagarriak

24. artikulua. Espezializatutako bide osagarrien bidezko parte-hartze demokratikoa.

Atal honetan ezarritako parte-hartze bideak gazteen adina dela-eta espezializatutako tresna osagarria dira, eta parte-hartze demokratikoaren arloan indarrean dagoen foru-legeriaren arabera garatuko dira.

25. artikulua. Gazteekiko elkarrizketa.

Nafarroako Foru Komunitateko administrazio publikoek gazteekin hartu-emana izanen dute Nafarroako Gazteriaren Foroaren bidez, eskualdeko eta tokiko gazteriaren kontseiluekin -halakorik balego- eta gazte-erakunde, kolektibo, plataforma edo taldeekin, gazteriaren arloko politika publikoak garatzeko esanguratsuak diren arloei dagokienez.

26. artikulua. Gazteei kontsulta egitea.

1. Kontsultak parte hartzeko tresnak dira, eta ahalbidetzen dute gazteak agintari publikoek eginiko proposamenen edo gazte-erakundeen beraien proposamenen alde edo aurka agertzea. Batzuk orokorrak dira, Nafarroako Foru Komunitatean bizi diren gazte guztiei zuzendutakoak, hain zuzen ere; eta beste batzuk, berriz, espezifikoak, lurralde zehatz batera edo kolektibo zehatzetara mugatutakoak.

2. Gazteriaren arloko eskumenak dituen departamentuak edo Nafarroako Gazteriaren Foroak proposatuta eginen zaizkie kontsultak gazteei.

3. Nafarroan parte-hartze demokratikoari buruz indarrean dagoen legerian xedatutakoarekin bat eginen dira, eta adinaren arabera ere espezializatzen ahalko dira.

4. Agintari eskudunek, bakoitzak bere lurralde-eremuan, tokiko kontsultak egiten ahalko dituzte biztanle gazteen artean.

27. artikulua. Nafarroako Gazte Parlamentua.

1. Nafarroako Gazte Parlamentua parte-hartze tresna bat da, Nafarroako Parlamentuari atxikitakoa eta gazteek osatutakoa; ahal dela, haren osaeran oreka egonen da demografiari, generoari, adin-tarteei eta lurralde-jatorriari dagokienez.

2. Nafarroako Parlamentuak funtzionamendurako eta antolamendurako araubidea ezarriko du, Nafarroako Gazteriaren Foroarekin eta Nafarroako Gazteriaren Institutuarekin lankidetzan.

28. artikulua. Gazte-mahaiak.

1. Gazte-mahaiak parte hartzeko tresna iraunkor eta sektorialak dira, Nafarroako administrazio publikoen eta gazteen arteko eztabaidara bideratuak. Horietan, banaka, nortasun juridikoa duten gazte-entitateen bidez edo gazte taldeen bidez parte hartzen ahalko dute gazteek.

2. Gazteriaren arloko eskumenak dituen departamentuak gazte-mahaiak osatzen ahalko ditu Nafarroako Foru Komunitatearen eremuan gazteei eragiten dieten gai zehatzei buruz eztabaidatzeko.

3. Toki-administrazioek, beren lurralde-eremuan, gazte-mahaiak osatzen ahalko dituzte gazteei eragiten dieten arlo zehatzei buruz edo udalerriko gazteriaren arloko politikei buruz eztabaidatzeko.

29. artikulua. Harremanen, informazioaren eta komunikazioaren teknologien bidez parte hartzea.

1. Gazteekin solas egiteko, Nafarroako administrazio publikoek harremanen, informazioaren eta komunikazioaren teknologiak erabiliko dituzte politika publikoetan zuzeneko parte-hartzerako kanalak osatze aldera.

2. Nafarroako administrazio publikoek parte-hartze prozesuetan sartuko dituzte gazteek erabili ohi dituzten tresna digitalak, eta sustatuko dute prozesu demokratikoetan ahalik eta gazte gehienek parte har dezaten.

30. artikulua. Gazteriaren arloko aurrekontu parte-hartzaileak.

1. Administrazio publikoek gazteei zuzendutako herritarren parte-hartzerako prozesuak sustatzen ahalko dituzte gastuaren alderdi jakin batzuk lehenesten laguntzeko asmoz. Prozesu horiek barne hartuko dituzte gazteriaren arloko eskumenak dituen administrazioaren aurrekontuak, foru-mailakoak zein toki-mailakoak izan. Administrazio horietako departamentuen beste partida transbertsal batzuk ere barne hartuko dituzte, baldin eta dagozkien aurrekontuetako gastuen egoera-orrien aurreproiektuetan horiek jasotzea ezarrita badago.

2. Hain zuzen ere, Nafarroako Gobernuak erregelamenduz garatuko du Foru Komunitateko aurrekontu orokorrei buruzko parte-hartze prozesua, hargatik eragotzi gabe toki-administrazioen berezko garapena.

II. KAPITULUA.–Nafarroako gazteriaren kontseiluak eta foroak

1. ATALA.–Nafarroako Gazteriaren Foroa

31. artikulua. Izaera eta xedeak.

1. Nafarroako Foru Komunitatearen lurralde-eremuan, gizartearekiko eta botere publikoekiko gazte-erakundeen eta gazteen interesen ordezkaritza eta eztabaidarako organo nagusia da Nafarroako Gazteriaren Foroa. Eremu horretan, gazteen parte-hartze aske, eraginkor eta pluralerako bide nagusia da.

2. Nafarroako Gazteriaren Foroa zuzenbide publikoko korporazioa da, elkarte-izaerakoa eta oinarri pribatukoa; berezko nortasun juridikoa du, eta bere xedeak gauzatzeko gaitasun osoa. Zuzenbide pribatuko arauen arabera jardunen du, bat etorriz foru-lege honetan, haren estatutuetan eta garapenerako bestelako berezko arauetan jasotakoarekin. Edonola ere, esleitu edo eskuordetu zaizkion funtzio publikoak gauzatzean, kasu bakoitzari aplikatzekoak diren zuzenbide publikoko arauak aplikatuko ditu.

3. Nafarroako Gazteriaren Foroaren xedea da bideratzea eta sustatzea gazteek parte har dezaten Nafarroako Foru Komunitateko garapen politiko, sozial, ekonomiko eta kulturalean, bai eta gazteen eskubideak betetzen eta garatzen direla zaintzea ere.

32. artikulua. Eginkizunak.

Hauek dira Nafarroako Gazteriaren Foroaren berezko eginkizun publikoak:

a) Gazteen eskubideei eta interesei buruzko espektatibak eta aldarrikapenak defendatzea eta aditzera ematea Nafarroako gizartearen aurrean, botere publikoen aurrean eta lurralde-eremu handiagoan gazteen parte-hartzerako dauden espazio baliokideen aurrean.

b) Gazteen artean parte-hartzea eta asoziazionismoa sustatzea, eta, horretarako, babes, laguntza eta aholku egokia ematea eskura dituen baliabideekin.

c) Nafarroako Foru Komunitate osoan gazteen eskualdeko eta tokiko kontseiluak sor daitezen sustatzea.

d) Jarduerak sustatzea, bermatze aldera gazte gehiagok indar eta kopuru handiagoz eta berdintasunez parte hartzen dutela interesatzen zaizkien erabaki eta neurrietan.

e) Administrazioak gazteriarekin zerikusia duten gaiak aztertzeko ezartzen dituen kontsulta-organoetan parte hartzea, eta interesgarritzat jotzen dituen gainerakoak proposatzea.

f) Botere publikoen eta gazteen arteko solaskide gisa jardutea, parte-hartzean oinarrituta.

g) Nafarroako Gobernuarekin lan egitea gazteriaren arloko politika publikoak prestatzeko, gauzatzeko eta horien jarraipena egiteko.

h) Egoki jotzen den kasuetan, gizarte zibil gaztearen ikuspegia oinarri hartuta proiektuei buruzko txostenak ematea gazteei eragiten dieten foru-lege aurreproiektuei edo foru-dekretuen proiektuei buruz, eta politika publikoek gazteengan duten inpaktua aztertzeko prozesuak lideratzea.

i) Gazteriaren arloan eskuduna den Nafarroako Foru Komunitateko Administrazioko departamentuak esleitutako eta foru-lege honek aitortutako beste edozein eginkizun.

33. artikulua. Osaera, antolaketa eta funtzionamendua.

1. Foru-dekretu bidez eta haren garapenerako arau propioen bidez ezarriko dira Nafarroako Gazteriaren Foroaren osaera, antolaketa eta funtzionamendua.

2. Edonola ere, foroaren barne-antolaeraren printzipio arautzaileak izanen dira gardentasuna, atxikimendu askea, ordezkaritza-parametroen araberako nahitaezko onarpena, prozesu-autogestioa eta barne-demokrazia, ideologia- eta antolaketa-aniztasuna, giza eskubideekiko errespetua eta integratutako erakundeen ordezkaritzaren haztapena. Kide gisa etena izateko edo kide-izaera galtzeko kausak arrazoitu egin beharko dira.

3. Nafarroako Gazteriaren Foroaren barne-araudiaren bidez finkatuko da haren deliberazio-, erabaki- eta gobernantza-organoen osaera. Edonola ere, horietan egoteko modua izan beharko dute erroldan jasotako gazte-erakundeek, eta eskubide osoz egon ere Foru Komunitatearen eremuan gazte-populazioaren ordezkaritza-maila jakin bat badute.

4. Foroaren ekintzen erantzukizuna izanen dute erabaki horiek hartzen dituzten organoek, nahiz eta foroa ez den foru-komunitateko sektore publikoaren parte.

2. ATALA.–Gazteriaren eskualdeko eta tokiko kontseiluak

34. artikulua. Izaera eta xedeak.

1. Gazteriaren eskualdeko eta tokiko kontseiluak zuzenbide publikoko korporazioak dira, elkarte-izaerakoak, oinarri pribatukoak eta nortasun juridikoa dutenak. Haien ardura da gazte-erakundeen eta gazteen ordezkaritza-lanak egitea, beren lurralde-eremuan, eskualdeko eta tokiko administrazioetan, eta administrazio horien solaskide izatea.

2. Erregelamendu bidez arautuko dira eskualdeko eta tokiko kontseiluen eraketa, helburu, osaera, eginkizun eta aitorpenei buruzko arau komunak.

3. Botere publikoek –tokikoek zein foru-komunitatekoek– sustapen-neurriak bultzatuko dituzte aitortzen zaizkien funtzio publikoak garatze aldera.

III. TITULUA.–Gazteria-politikak

35. artikulua. Definizioa.

1. Gazteriaren arloko politikak dira botere publikoen jarduketak, bideratzen direnak gazteen behar eta egoerei erantzutera, haien adina araberako modu espezializatuan. Praktikan, gazteriaren arloko politikek aintzat hartu beharko dituzte gazteen garapen etapen berezitasunak, baita etapa horietako bakoitzerako legez aitortutako eskubideak ere.

2. Gazteriaren arloko politikek babestuko dituzte gazteen askatasunez erabakitzeko eskubidea, aukera-berdintasuna eta gazte-kolektiboaren aniztasunaren arreta. Horrez gain, arreta berezia emanen zaie kolektibo zaurgarrienei, eta balio demokratikoak sustatuko dira gazteen artean, hala nola tolerantzia, solidaritatea, konpromisoa, erantzukidetasuna, berdintasuna, aniztasunarekiko errespetua eta giza eskubideekiko errespetua.

36. artikulua. Gazteriaren arloko politiken tipologia.

Foru-lege honen ondorioetarako, bi kategoriatan bereizten dira gazteriaren arloko politikak:

a) Politika espezifikoak. Gazteriaren arloko eskumenak dituen departamentuaren eta toki-entitateen lehentasunezko eskumen nagusia dira.

b) Politika transbertsalak. Beste departamentu batzuen eskumenekoak diren edo Foru Komunitateko Administrazio osoari eragiten dioten politikak dira, eta gazte-kolektiboarengan eragin zuzena duten gaiekin lotuta daudenak. Gazteriaren arloko eskumenak dituen departamentuarekin lankidetzan garatuko dira politika horiek.

I. KAPITULUA.–Gazteriaren arloko politika espezifikoak

37. artikulua. Gazteria-politika espezifikoak.

Gazteriaren arloko honako politika espezifiko hauek arautu, garatu eta sustatuko ditu gazteriaren arloko eskumenak dituen departamentuak:

a) Hezkuntza ez-formala.

b) Gazteendako zerbitzuak eta jarduerak.

c) Gazteei informazioa eta aholkua ematea.

d) Aisialdia.

e) Gazteendako instalazioak eta ekipamenduak.

f) Gazteriaren arloko profesionalak.

g) Gazteriaren arloko aitortzak.

h) Gazteriaren arloan informazioa kudeatzea eta ezagutza lortzea eta jendarteratzea.

i) Aplikatzekoa den araudian ezarritako gainerako politikak.

1. ATALA.–Gazteei informazioa eta aholkua ematea

38. artikulua. Gazteek informaziorako eta aholkularitzarako irispidea izatea.

1. Nafarroako administrazio publikoek bermatuko dute gazteek eskubidea izan dezatela informaziorako eta aholkularitzarako zerbitzu egiazko eta profesionaletarako irispidea izateko, eragiten dieten gai, erronka eta aukeretan erabakiak hartzen laguntzeko.

2. Nafarroako administrazio publikoek bultzatuko dute egiturak eta sistemak sortzea gazteei bideratuta sortzen dituzten baliabide, jarduketa, programa eta proiektuei buruz.

3. Gazteendako informazioa eta aholkularitza eskaintzean, Gazte Informazioaren Europako Gutunak arlo horretarako ezarritako printzipioei jarraitu beharko zaie, bai eta Europako gidalerroei ere.

4. Nafarroako administrazio publikoei aurrez aurreko baliabideak eta tresna digital eraginkorrak esleitu beharko zaizkie, gazteei bideratutako informazio- eta aholkularitza-lana errazteko hura aurrez aurreko arretarekin uztartuta.

5. Administrazio publikoek foru-lege honi jarraituz gazteen esku jartzen duten informazioa euskaraz ere egonen da eskuragarri, indarreko legediarekin bat.

39. artikulua. Gazteendako Informazio eta Aholku Zerbitzuen Sarea.

1. Nafarroako Gazteendako Informazio eta Aholku Zerbitzuen Sareak xede izanen du behar duten informazioa eta orientazioa ematea gazteei bizitza sozialean integratu daitezen eta parte har dezaten.

2. Erregelamendu bidez ezarritako aurreikuspenen arabera ofizialki aitortutako zerbitzuek osatuko dute, publiko edo pribatuak izan.

Nolanahi ere, Nafarroako Gazteriaren Institutuak koordinatuko du sarea.

3. 1.000 gazte baino gehiago erroldatuta dituzten Nafarroako udalerriek gazteendako informazio-zerbitzu propioa eskaintzeko behar diren mekanismoak bultzatu beharko dituzte.

4. Aurreko apartatuan adierazitako gazte kopurua baino txikiagoa duten udalerriak beren artean erkidetzen ahalko dira, eta Foru Administrazio Publikoaren babes handia jasotzen ahalko dute, aipatu zerbitzu horiek emateko.

2. ATALA.–Hezkuntza ez-formala

40. artikulua. Hezkuntza ez-formala.

1. Gazteriaren arloko hezkuntza ez-formaltzat jotzen dira ikaskuntza-jarduerak, titulu ofizialak lortzeko izaera arauturik ez badute ere berariaz diseinatuta daudenak gazteek gaitasunak barneratzeko eta garapen integrala lortzeko, balio demokratikoak eta berdintasunekoak sustatzeko eta gazteak ahalduntzeko.

2. Gazteriaren arloan, hezkuntza ez-formaltzat hartuko da aisialdiko hezkuntza. Batez ere Nafarroako Gazteriaren Institutuak eta ofizialki aitortutako aisialdiko hezkuntza-eskolek eskainiko dituzte eremu honetako prestakuntzak.

3. Erregelamendu bidez ezarriko dira aisialdiko hezkuntza-eskolen aitortza ofiziala eta emanen dituzten irakaskuntzak.

3. ATALA.–Gazteendako zerbitzuak eta jarduerak

41. artikulua. Gazteendako zerbitzuak eta jarduerak sustatzea.

1. Gazteendako zerbitzutzat hartuko dira gazteriaren arloko politiken esparruan diseinatutako guztiak, gazteen garapena eta autonomia sustatzen dituztenak.

2. Nafarroako Foru Komunitateko administrazio publikoek gazteen zerbitzu eta jarduerak sustatuko dituzte, norberaren autonomia eta garapen soziala bultzatzeko tresna gisa. Batez ere, zaurgarritasun-egoeran dauden gazteei bideratutako ekintzak sustatuko dira.

3. Gazteriaren arloko eskumenak dituen departamentuak sustatuko du landa-eremuan gazteendako zerbitzuak ezartzea eta jarduerak gauzatzea.

42. artikulua. Europako Gazte Txartela programa.

1. Nafarroako Europako Gazte Txartela programa gazteendako zerbitzua da, xede duena gazteen kontzientzia zibikoa eta adinari lotutakoa indartzea, eta haien garapenerako zerbitzu, produktu eta instalazioetarako irispide abantailatsua ahalbidetzea.

2. Nafarroako Europako Gazte Txartelaren titular izateak eskubidea ematen ahalko du gazteriaren arloko eskumenak dituen departamentuak antolatutako parte-hartze prozesu digitaletan laguntzeko.

43. artikulua. Gazteendako jarduerak.

1. Foru-lege honen ondorioetarako, gazteendako jardueratzat hartuko dira gazteei bideratutako jarduerak, haien garapen pertsonal eta soziala sustatzeko helburua dutenak, eta gizartean eta haien ingurunean parte hartzeko eta esku hartzeko bideak eraikitzen dituztenak.

2. Gazteendako jarduera berariazkotzat jotzen dira honako hauek:

a) Mugikortasun-jarduerak, nazio barnekoak zein nazioartekoak, xede dutenak beste errealitate, hizkuntza eta kultura batzuk ezagutzea, beste gazte batzuekin bizikidetza erraztea eta solidaritatea sustatzea.

b) Aisialdiko jarduerak, alderdi ludikoa, olgetarakoa, prestakuntzarakoa zein soziala dutenak.

c) Gazteek beren ingurune sozial, politiko, ekonomiko eta ingurumenekoan eztabaidatzeko eta parte hartzeko eta gazteak horiei buruz kontzientziatzeko espazioak.

d) Gazteen boluntariotza sustatzen duten jarduerak.

e) Gazteendako ekintzak aire zabalean: kanpamentuak, kanpaldiak, auzolandegiak, ibilaldiak eta antzeko jarduerak.

f) Gazteen sormen artistiko eta kulturala.

4. ATALA.–Gazteendako instalazioak eta ekipamenduak

44. artikulua. Gazteendako instalazioak eta ekipamenduak.

1. Gazteendako instalaziotzat hartuko dira espazio fisiko iraunkorrak, titulartasun publikokoak zein pribatukoak, xede dutenak gazteen parte-hartzea, prestakuntza, elkartzea eta ostatatzea erraztea, edo gazteendako zerbitzu eta jarduerak modu egonkorrean barne hartzea.

2. Adierazitako xedea betetzeaz gain, ofizialki gazteendako instalaziotzat hartuak izateko, Nafarroako Gazteriaren Institutuak halakotzat aitortu beharko ditu. Erregelamendu baten bidez zehaztuko dira instalazio-motak, horien funtzio espezializatuen arabera eta gazteei zerbitzu emateko espazioen behin-behineko konbinazioen arabera.

3. Titulartasun publikoko gazteendako instalazioek eta ekipamenduek gazte guztiei oro har eskaini beharko dizkiete zerbitzuak, gazteen jatorria edo bizitokia edozein dela ere.

4. 1.000 gazte baino gehiago erroldatuta dituzten Nafarroako udalerriek ahalegina eginen dute lehentasunez gazteei bideratutako instalazio edo ekipamenduren bat izateko.

5. Aurreko apartatuan adierazitako atalasera iristen ez diren udalerrietan, Foru Komunitateko Administrazioak lurraldearteko lankidetzarako tresnak emanen ditu (eskualdeko instalazioak, zerbitzu ibiltariak eta udalerrien arteko akordioak, besteak beste), landa-eremuko gazte guztiek behar bezalako irispidea izan dezaten instalazio eta ekipamenduetara, edozein tokitan bizi direla ere.

5. ATALA.–Gazteriaren arloko profesionalak

45. artikulua. Gazteriaren arloko profesionalak.

1. Foru-lege honen ondorioetarako, gazteriaren arloko profesionaltzat hartuko dira hartzaile gazteen adinaren araberako funtzio espezializatuak dituztenak, zeinak lerrokatuta egonen diren foru-lege honen eduki objektiboarekin.

2. Gazteekin egiten den lan profesionala lan-jarduera gisa egiten ahalko da, sektore publikoan zein pribatuan. Gazteriaren arloko profesionaltzat hartuko dira, halaber, hirugarren sektorean beren borondatez lan egiten duten pertsonak.

3. Honako profil hauek osatuta egonen da, gutxienez, gazteriaren arloko profesionalen kolektiboa: gazteriaren arloko teknikariak; informazioa eta aholkua emateko langileak; gazteen parte-hartzea sustatzeko langileak; gazteekiko gizarte laneko eta hezkuntzako langileak; aisialdiko hezkuntza-eskoletako irakasleak, eta gazteei zuzendutako aisialdiko hezkuntza-jardueretako zuzendaritza-langileak eta begiraleak.

4. Gazteekin modu profesionalean lan egiteak eskatzen du zorrotz betetzea haurrak babesteko legerian aurrekari penalei dagokienez jasotako bateraezintasunak eta abusuak prebenitzeko eta detektatzeko protokoloak ezartzea.

5. Erregelamendu bidez arautuko dira profil profesional bakoitzaren funtzioak.

46. artikulua. Gazteriaren arloko profesionalen trebakuntza.

1. Nafarroako Gazteriaren Institutuak sustatuko du trebakuntza teoriko eta praktikoa izan dezaten Nafarroako administrazio publikoen mendeko gazteriaren arloko profesionalek.

2. Nafarroako Gazteriaren Institutuak gazteriaren arloko profesionalei zuzendutako trebakuntza-prestakuntzen titulazioak eta ziurtagiriak emanen ditu, barne hartuta aisialdiko hezkuntza-jardueren zuzendari eta monitore izateko gaikuntza-ikastaroenak; betiere, Nafarroako Foru Komunitatearen eskumenen esparruan.

3. Sustatuko da gazteriaren arloko ikasketa espezifikoak sortzea derrigorrezkoaren ondoko hezkuntzan.

4. Erabiltzaile talde nagusia gazteak izanen dituzten instalazio eta ekipamenduetan, edozein kualifikazio-mailarekin zerbitzuak ematen dituzten pertsonek etengabeko prestakuntza espezializatua ere eskuratzen ahalko dute, arlo horretan duten gaikuntza hobetzeko.

5. Euskararen alorreko indarreko legediari jarraituz, prestakuntza eta gaikuntza horietan euskararen presentzia egoteko ahalegina eginen da, lana hizkuntza horretan egiteko behar duten prestakuntza emate aldera gazteriaren alorreko profesionalei.

47. artikulua. Gazteriaren arloko enpleguaren kalitatea.

Honako alderdi hauek zainduko dituzte Nafarroako Foru Komunitateko administrazio publikoek gazteriaren arloko profesionalei dagokienez: enplegua kalitatezkoa izatea, berdintasunaren aurkako oztopoak desagerraraztea eta genero arrakalak gainditzea, lan-egonkortasuna eta etengabeko prestakuntza.

48. artikulua. Gazteriaren arloko Profesionalen Sarea.

1. Gazteriaren arloko eskumenak dituen departamentuak sustatzen ahalko du Gazteriaren arloko Profesionalen Sarea sor dadin sektoreko koordinazio- eta laguntza-tresna gisa.

2. Nafarroako Gazteriaren Institutuari atxikita egonen da Gazteriaren arloko Profesionalen Sarea, eta erregelamendu bidez arautuko dira haren izaera, osaera, antolaketa eta funtzionamendua. Edonola ere, gazteen parte-hartzerako bide nagusien ordezkariak egonen dira bertan.

6. ATALA.–Gazteriaren arloko aitortzak

49. artikulua. Gazteria-sariak.

1. Gazteria-sariak izanen dira Nafarroako Foru Komunitateko aintzatespen handiena gazteriaren arloan. Sarien xedea da publikoki aitortzea pertsonek, taldeek, erakundeek edo instituzio publiko zein pribatuek gazteen parte-hartze sozialaren, autonomiaren eta bizi-kalitatearen alde eginiko lana.

2. Foru-lege honetan eta dagokion garapen-araudian xedatutakoaren arabera arautuko dira gazteria-sariak.

50. artikulua. Beste aintzatespen-mota batzuk.

Gazteriaren arloko eskumenak dituen departamentuak aldian-aldian sariak eta goresmenak ematen ahalko ditu gazteek esparru desberdinetan eginiko lana aitortzeko.

II. KAPITULUA.–Politika transbertsalak

1. ATALA.–Belaunaldiarteko justizia

51. artikulua. Gazteria-politika, belaunaldiarteko justiziarako gako gisa.

1. Foru-lege honen ondorioetarako, hona zer den belaunaldiarteko justizia: printzipio bat, zeinaren arabera egungo belaunaldiek erabaki publikoak hartu eta baliabide ekonomiko, sozial, kultural eta ingurumenekoak kudeatu behar baitituzte, inola ere urritu gabe egungo gazteek eta etorkizuneko belaunaldiek beren eskubideak erabat baliatzeko, bizi-proiektuak garatzeko eta aukerak berdintasun-baldintzetan eskuratzeko duten gaitasuna.

2. Nafarroako Foru Komunitateko botere publiko guztien helburuetako bat da belaunaldiarteko justizia, eta gazteriaren arloko politika publikoek hori erdiesten laguntzen dute.

3. Gazteriaren arloko eskumenak dituzten administrazio publikoek koordinazio protokolo espezifikoak garatuko dituzte haurtzaroaren, nerabezaroaren eta hirugarren adineko pertsonen arloko eskumenak dituzten departamentuekin, bakoitzari dagokion mailan, arlo horretan ekintza koordinatuak gauzatzeko.

4. Nafarroako Foru Komunitateko Administrazioko departamentuek beren baitan izan beharko dituzte Nafarroako Gazteriaren Institutuarekin lotura funtzioa izanen duten langileak, belaunaldiarteko justiziarako ekintzak modu transbertsalean koordinatzeko. Gazteriaren arloko eskumenak dituen departamentuak bultzatuko du langile horiek guztiek prestakuntza espezifikoa jaso dezaten aldian-aldian.

5. Xede hori lortzeko, aintzat hartu beharko da politika publikoek etorkizuneko belaunaldiengan izanen duten inpaktua, eta kontu eman beharko da gazteenganako eragin kaltegarriak desagerrarazteko eta perspektibak hobetzea sustatzeko neurriei buruz.

52. artikulua. Belaunaldiarteko inpaktuaren txostena.

1. Nafarroako Gazteriaren Foroak behar beste laguntza emanen die botere publikoei, politika publikoek eta araugintza-ekimenek gazteengan duten inpaktuari buruzko txostenak egiteko, baldin eta belaunaldiarteko justizian eragina izaten ahal badute, ebidentzietan oinarritutako ikuspegi parte-hartzailea barne hartzen badute eta belaunaldiarteko ikuspegiko neurrien errendimendua hobetzeko gomendioak eta proposamenak egiten badituzte. Halaber, txostenetan adinean espezializatutako beste instituzio batzuek parte hartzen ahalko dute, belaunaldiarteko ikuspegia barne hartzeko.

2. Nafarroako administrazio publikoek ahalmena izanen dute, nahi izanez gero eta egoki jotzen dutenean, Nafarroako Gazteriaren Foroari eskatzeko igor ditzan aurreko apartatuan adierazitako kontsulta-txostenak, zeinak ez baitira ez aginduzkoak ez lotesleak izanen. Horretarako, Nafarroako Gazteriaren Institutuarekin koordinatuta, Nafarroako Gazteriaren Foroaren eskura jartzen ahalko ditu txostenak osatzeko kasuan-kasuan behar diren baliabideak eta bitartekoak.

3. Aurreko apartatuan ezarritakoa eragotzi gabe, Nafarroako Gazteriaren Foroak ofizioz eskaintzen ahalko dio dagokion administrazioari behar den txostena igortzea, beharrezkotzat jotzen duenean.

4. Nafarroako Foru Komunitateko Administrazioak erregelamendu bidez garatzen ahalko du haurrak edo hirugarren adinekoak ordezkatzen dituzten beste instituzio batzuek belaunaldiartekotasun-ikuspegia txertatze aldera inpaktuari buruzko txostenetan izanen duten parte-hartzea.

2. ATALA.–Autonomiarako oinarrizko politikak

53. artikulua. Gazteak, enplegua eta ekintzailetza.

1. Nafarroako Foru Komunitateko Administrazioarendako, gazteen enplegua lehentasuna izanen da, eta helburu izanen du gazteendako lanpostuak sortzea eta mantentzea, horien kalitatea hobetzea eta hezkuntza-sistematik lan-merkaturako trantsizioa erraztea.

2. Arlo horretan eskumenak dituzten departamentuek politika aktiboak garatuko dituzte honako hauek sustatzeko:

a) Gazteek lehen enplegurako sarbide duina izatea, eta lan-baldintzen prekarizazioa ekiditea.

b) Gazteek beren lan eskubideak ezagutzea. Zehazki, neurri egokiak sustatuko dira gazteek bigarren hezkuntza amaitzerako informazioa jaso izan dezaten bidezko lan-baldintzei buruz, eskubide sindikalei buruz, lan-babesari buruz eta gizarte-segurantzari buruz.

c) Laneko arriskuak prebenitzea gazteen artean, hala nola lan-istripuak, laneko jazarpena, jazarpen sexuala edo generoagatikoa eta bestelako babesgabetasun- edo zaurgarritasun-egoerak.

d) Diziplina zientifikoak, teknikoak, ingeniaritzakoak eta matematikakoak sustatzea emakume gazteen artean, eta zaintzekin lotutakoak gizon gazteen artean.

e) Bultzatzea bereziki zaurgarriak diren eta bazterketa arriskuan dauden gazteek goi-mailako hezkuntzarako sarbidea izan dezaten.

3. Arlo horretan eskumenak dituen departamentuak sustatuko du gazteek enpresak sor ditzaten, batez ere kooperatiben eta ekonomia sozialeko bestelako entitate ereduen bidez. Horrez gain, sustatuko du lan autonomoa egin dezaten, gazteendako aholkularitza-zerbitzuak indartu daitezen eta arlo horretako gazte-ekimenak aitor daitezen.

4. Unibertsitateen eta ikerketaren arloko eskumenak dituen departamentuak modu aktiboan babestuko du ikerketa-lana, gazteendako aukera profesional gisa, unibertsitate-arloan zein horretatik kanpo. Horretarako, ikerketa-kontratuak sor daitezen sustatu beharko du, eta horiek bidezko lan-baldintzak bermatu beharko dituzte gazte ikertzaileendako.

5. Nafarroako Foru Komunitateko administrazio publikoek sustatuko dute gazte-enplegura bideratutako politikek, programek, laguntzek eta dirulaguntzek lagundu dezatela enplegu egonkorrak, lan-baldintza duinak eta gazteen autonomia eta emantzipazioa bultzatzen duten ibilbide profesionalak sortzen.

54. artikulua. Gazteak eta hezkuntza.

1. Nafarroako Foru Komunitateko Administrazioak zainduko du hezkuntza-sistema kalitate onekoa eta ekitatean oinarritutakoa izan dadin, Nafarroako gazteen garapen pertsonal, zibiko, sozial eta profesionalaren alde egiteko.

2. Nafarroako Foru Komunitateko Administrazioak bermatuko du behar adina ikaspostu egoki dagoela adingabeen eskola-arreta ziurtatzeko. Zehazki:

a) Derrigorrezko eskolatze orokorra bermatzearen alde eginen du.

b) Eskola-absentismo eta -uztearen aurka lan eginen du.

c) Gazteek derrigorrezkoaren ondoko ikasketetan jarrai dezaten sustatuko du, batez ere pobreziako eta gizarte-bazterkeriako arriskuan daudenei dagokienez.

3. Nafarroako Foru Komunitateko Administrazioak zainduko du hezkuntzak gazteei prestakuntza osoa eta orekatua eskain diezaien, honako hauek ahalbidetzeko:

a) Gazteek beren identitate propioa osatzea, eta beren gaitasunak eta konpetentziak modu pertsonalizatuan garatzea, norberaren bizi proiektuko erronkei eta zailtasunei aurre egiteko.

b) Espazio kolektiboan identitate zibikoa osatzea, espazio komunaren, tokiko espazioaren eta espazio orokorraren garapenean eragile estrategiko izate aldera. Hartara, balio demokratikoak landuko dira, hala nola tolerantzia, solidaritatea, askatasuna eta diskriminazio eza.

4. Nafarroako administrazio publikoek balio demokratikoak sustatuko dituzte; horretarako, berdinen arteko tutoretza eta deliberazio prozesuak baliatuko dituzte, barne hartuta ikasleen ekimenez sortutakoak ere. Honako gai hauek landuko dira bereziki:

a) Genero, desgaitasun edo egoera sozioekonomiko edo kulturalagatiko desberdinkeriak.

b) Sexualitatea eta feminismoa eta sexu-jazarpenaren aurkako eta emakumeen kontrako indarkeria modu eta adierazpen ororen aurkako borroka.

c) Hizkuntza propioen balioa, Nafarroako errealitate historiko eta kulturala eta bertako errealitate sozial, natural eta instituzionala.

d) Ingurumen-hezkuntza eta baliabide naturalen sustapena eta erabilera arrazionala, bat etorriz Nazio Batuen Erakundeak jasangarritasunerako prestatutako programazioarekin.

e) Parte-hartzea, herritar aktiboak garatzea eta konpetentzia sozial eta zibikoak.

5. Nafarroako administrazio publikoek dagozkion ekintzak eta antolaera koordinatuko eta abiaraziko dituzte ikasleen motibazioa, ikaskuntza-prozesuen malgutasuna eta haien familien inplikazioa kontuan hartzen dituzten metodologiak bermatze aldera.

6. Nafarroako Foru Komunitateko Administrazioak informazioaren eta komunikazioaren teknologiak baliatuko ditu, bai gazteen hezkuntza eskubideak benetan gauzatzeko bai gazteen parte-hartze zibikoa gauzatzeko.

55. artikulua. Gazteak eta etxebizitza.

1. Nafarroako Foru Komunitateko Administrazioak politika aktiboak gauzatuko ditu gazteek etxebizitzarako irispidea izan dezaten. Politikak hizpide den kolektiboaren ezaugarrien araberakoak izanen dira, eta xede izanen dute etxebizitza duin eta egokirako irispidea bermatzea.

2. Etxebizitzaren arloko eskumenak dituen departamentuak gazteei bideratutako politika hauek gauzatuko ditu:

a) Gazteendako informazio- eta aholku-kanalak sortzea eta indartzea etxebizitzaren gaiari dagokionez, Nafarroako Gazteriaren Institutuarekin lankidetzan.

b) Gazteek etxebizitzarako irispidea izan dezaten zaintzea, batez ere zaurgarritasun-egoeran daudenei dagokienez. Horretarako, espazioak sortu beharko dira Administrazioaren, etxejabeen eta gazteen arteko bitartekaritzarako, bat etorriz etxebizitza-arloan indarrean dagoen araudiarekin.

c) Etxebizitzarako irispidea izateko formula berriak sustatzea; besteak beste, gazteendako etxebizitza kooperatiboak eta etxebizitza sozialak.

d) Neurriak sustatzea bermatu dadin desgaitasunen bat duten gazteek irispidea dutela beren autonomiarako etxebizitza egokietara eta duinetara.

e) Programak eta planak onestea eta mantentzea gazteek alokairurako irispidea izan dezaten errazteko.

f) Mekanismoak sortzea etxebizitzak lehentasunez gazteei adjudikatzea sustatzeko.

g) Laguntzak eta dirulaguntzak ezartzea gazteek etxebizitzarako irispidea izatea faboratzeko –etxebizitza libre zein babestua izan– eta etxebizitzen ordainerraztasuna sustatzeko.

h) Etxebizitza hutsa mobilizatzeko ekintzak gauzatzea gazteendako etxebizitza eskaintza handitu dadin.

i) Landa-eremuan gazteek etxebizitzarako irispidea izan dezaten sustatzea, lurralde-garapena sustatzeko eta despopulazioa ekiditeko.

j) Etxebizitza edukitzearen eta alokatzearen arloan gehiegikeriak egoten ahal direnez gero, gazteak orientatzeko eta laguntzeko kanalak sortzea bultzatzea, eta, hala badagokio, doako laguntza juridikoko zerbitzuetarako irispidea erraztea, dagozkion elkargo profesionalekin lankidetzan.

56. artikulua. Gazteak eta osasuna.

1. Nafarroako Foru Komunitateko Administrazioak gazteen osasun fisikoa eta ongizate emozionala sustatuko ditu ikuspegi salutogenikoa aintzat hartuta, eta arreta berezia eskainiko die honako hauei: bizi-ohitura osasungarriak hartzeari; elikadura osasuntsua eta jarduera fisikoa sustatzeari; alkoholaren, tabakoaren eta beste droga batzuen kontsumoa prebenitzeari; suizidioa prebenitzeari; hezkuntza afektibo-sexualari, eta sexu-transmisiozko gaixotasunen, joko patologikoaren eta substantziekin eta substantziarik gabe adikzioa sortzen duten beste jokabide batzuen prebentzioari.

2. Osasun-arloko eskumenak dituen departamentuak, Osasun Mentaleko Planaren barnean, gazteei bideratutako ildo estrategiko bat garatuko du, helburu hauek izanen dituena:

a) Komunitate-eremuan, gazteei bideratutako osasun-programak ezartzea, zeinen bidez sustatuko baitira, besteren artean, elikadura osasuntsua eta jarduera fisikoa, ongizate emozionala, kontsumoen eta adikzioen prebentzioa –substantziadunena zein substantziarik gabekoena– eta sexu-osasuna.

b) Ikastetxeetan osasun mentala sustatzeko programak egitea, hezkuntzaren arloko eskumenak dituen departamentuarekin lankidetzan, ikastetxeek nahikoa tresna izan ditzaten ikasleen beharrak asetzeko.

c) Bermatzea Osasunbidea-Nafarroako Osasun Zerbitzuaren barnean psikologiaren arloko nahikoa profesional eta baliabide egon daitezen, eta Nafarroako Foru Komunitateko lurralde osoan banatu daitezen, helburu izanda gazteen artean osasun mentala sustatzea modu eraginkor, hurbil eta transbertsalean.

d) Bultzatzea, alde batetik, gazteek osasun-eskubideak gauza ditzaten, eta, bestetik, osasun-zerbitzuak egoki erabil ditzaten.

e) Detekzio goiztiarrerako, suizidioaren prebentziorako eta asistentzia-jarraitutasunerako protokoloak ezartzea, lehen mailako arretaren, osasun mentalaren, ikastetxeen eta gizarte-zerbitzuen artean koordinatuak.

f) Gazteen osasun mentaleko sarbideari, berandutzeari, jarraitutasunari eta emaitzei buruzko urteroko adierazleak argitaratzea, lurraldeen eta adin-tarteen arabera bereizita.

g) Adingabeei dagokienez, haien legezko ordezkarien informatzea eta parte-hartzea bermatzea osasunaren, adingabeen babesaren eta pazienteen autonomiaren alorretako legediak ezarritako baldintzetan.

3. Nafarroako Foru Komunitateko Administrazioak, xede izanik adikzioak eta osasun fisiko eta mentalean eragiten ahal duten erabilera arazotsuak ekiditea, sustatuko du modu osasungarrian erabil daitezen harremanen, informazioaren eta komunikazioaren teknologiak. Eta, aldi berean, ohitura osasungarriak sustatuko ditu, hala nola aire zabaleko jarduerak, jarduera fisikoa eta ingurune digitaletik kanpoko gizarte harremanak.

3. ATALA.–Garapen pertsonalerako politikak

57. artikulua. Gazteak eta gizonen eta emakumeen arteko berdintasuna.

1. Nafarroako Foru Komunitateko Administrazioak sustatuko du genero-ikuspegia txertatu dadin edozein departamentuk prestaturiko gazteendako politiketan, emakumeen eta gizonen arteko berdintasunerako indarreko legediari jarraituz. Bereziki, gazteendako informazioaren bidez eta hezkuntza ez-formalaren bidez honako hauek prebenitzeko ekintzak gauzatuko ditu:

a) Nerabezaroaren eta gaztaroaren biktimizazio bikarioa.

b) Sare sozialetako jazarpen matxista eta tresna teknologikoen bidezko emakumeen kontrako indarkeria.

c) Gazteen parte-hartze espazioetako genero-desberdinkeria.

2. Berdintasun-arloko eskumenak dituen departamentuak honako hauek sustatuko ditu, gutxienez, gazteriaren arloko departamentuarekin koordinatuta:

a) Gazteen garapen integralerako prestakuntza, oinarri izanik zainketa eta erantzukidetasuna, eta alde batera utzirik estereotipoak eta identitatearen edo sexu- edo genero-identitatearen adierazpenaren araberako rolak.

b) Neurriak ezartzea, ahalbidetuko dutenak aurrera egitea gizarte berdinzalea, paritarioa eta emakumeen kontrako indarkeria matxistarik gabekoa lortzeko bidean, horretarako baliatuta gazteek aldaketa sozialerako eragile gisa duten indarra.

58. artikulua. Gazteak eta sexu- eta genero-aniztasuna.

1. Nafarroako Foru Komunitateko Administrazioak sustatuko du sexu- eta genero-aniztasuna modu transbertsalean integratu dadin gazteei bideratutako jarduketetan. Bereziki, gazteendako informazioaren bidez eta hezkuntza ez-formalaren bidez honako hauek prebenitzeko ekintzak gauzatuko ditu:

a) Sare sozialetako sexu- eta genero-aniztasunagatiko jazarpena, indarkeria eta gorroto-diskurtsoak, tresna teknologikoen bidezkoa.

b) Gazteen parte-hartze espazioetako desberdinkeriak, sexu-orientazio, genero-adierazpen eta sexu- edo genero-identitateagatikoak.

2. Arlo horietan eskumenak dituzten departamentuek gazte guztiendako sustatuko dituzte, batetik, sexu-hezkuntza integrala, eta, bestetik, ongizate sexuala, oinarri izanik sexu- eta ugalketa-eskubideak zein sexu- eta ugalketa-osasuna errespetatzea, babestea eta sustatzea.

Era berean, neurri espezifikoak bultzatuko dituzte gazteen sexu- eta genero-aniztasuna barne hartzeko eta ikusarazteko gazteriaren, berdintasunaren eta indarkeria matxistaren arloko politiketan. Orobat, behar diren neurriak hartuko dira gazteen artean LGTBI+fobiari aurre egiteko.

59. artikulua. Gazteak, migrazioa eta kulturartekotasuna.

1. Nafarroako Foru Komunitateko Administrazioak jatorri atzerritarreko gazteen integrazio sozial, hezkuntzako, kultural eta komunitario osoa sustatuko du, eta bultzatuko du haiek aktiboki parte hartzea Nafarroako gizartean aukera-berdintasuneko baldintzetan eta antolamendu juridikoan ezarritako eskubideak eta betebeharrak errespetatuz.

2. Departamentu eskudunek jarduketak sustatuko dituzte, kulturarteko elkarbizitza, elkar ezagutzea, aniztasun kulturalarekiko errespetua eta diskriminazio-, arrazismo- eta xenofobia-modu ororen prebentzioa bultzatzera bideratuak.

3. Orobat, ekimenak sustatuko dituzte Nafarroako hizkuntza ofizialak ikasteko, bizitza sozial eta komunitarioan parte hartzeko eta gazteen arteko kulturarteko elkarrizketarako erraztasunak emate aldera.

60. artikulua. Gazteak eta desgaitasuna.

1. Nafarroako Foru Komunitateko Administrazioak politika publikoak sortuko ditu, desgaitasunen bat duten gazteei bideratutakoak, irisgarritasun unibertsala sustatzeaz gain, erabateko gizarte inklusioa, norberaren autonomia eta bizitza independentea ere sustatzeko.

2. Gai horietako eskumenak dituzten departamentuek neurriak hartuko dituzte desgaitasunen bat duten gazteen autonomia hobetze aldera. Zehazki, politika espezifikoak baliatuko dituzte honako arlo hauetan: hezkuntzarako sarbidea, parte-hartzea, osasuna, aisialdia, etxebizitzarako irispidea eta lan-mundurako sarbidea. Politika horiek zaurgarritasun-ikuspegi intersekzionalak barne hartuko dituzte, hala nola generoa eta bestelako baldintzatze subjektiboak.

4. ATALA.–Sarbide-politikak eta ingurunearekiko harremanak

61. artikulua. Gazteak eta kultura.

1. Nafarroako Foru Komunitateko Administrazioak eta toki-entitateek aitortuko dute gazteek eskubidea dutela kultura-garapenerako irispidea izateko eta bertan parte hartzeko. Xede hori betetze aldera, gazteriaren arloko politikak garatuko dira, sormena, kulturartekotasuna eta Nafarroako kultura-ondarea sustatzeko.

2. Nafarroako Foru Komunitateko Administrazioak eta toki-entitateek erraztuko dute gazteek Nafarroako museo, interpretazio-zentro eta antzeko espazio kulturaletarako sarbidea izatea, espazio horien titulartasun publikoa foru-komunitate mailakoa edo toki-mailakoa izan.

3. Kulturaren arloko eskumenak dituen departamentuak, gazteriaren arloko eskumenak dituenarekin batera, gazteei bideratutako ekintzak gauzatuko ditu honako helburu hauekin:

a) Sustatzea Nafarroako Foru Komunitatearen ondasun historiko, artistiko eta kulturalen ezagutza.

b) Artea eta kultura zabal daitezen sustatzea, batez ere arte eta kultura garaikideari dagokionez.

c) Ekoizpen kultural ez-profesionaleko ekimenak sustatzea, laguntza espezifikoen bidez.

62. artikulua. Gazteak eta kirola.

1. Nafarroako Foru Komunitateko Administrazioak ekintzak garatuko ditu gazteen artean kirola garapen integralerako oinarrizko elementu gisa sustatzeko eta indartzeko, bizi-kalitatea hobetzeko eta ongizate indibiduala eta kolektiboa zaintzeko.

2. Kirolaren arloko eskumenak dituen departamentuak jarduera fisikoa eta diziplina askotarikoetako kirol-jarduerak sustatuko ditu, gizartean parte hartzea eta haren parte izatea sustatzeko estrategia gisa, batez ere emakume gazteei, jaioterria atzerrian duten gazteei, desgaitasunen bat duten gazteei eta zaurgarritasun-egoeran dauden gazteei dagokienez.

3. Kirolaren arloko eskumenak dituen departamentuak gazteendako kirol-lehiaketak eta -txapelketak sustatuko ditu, toki zein foru-komunitate mailan, eta sustatuko du gazteek kirol-elkarteetan parte har dezaten.

63. artikulua. Gazteak, aisialdi hezigarria eta aisialdia.

1. Nafarroako Foru Komunitateko Administrazioak gazteei bideratutako aisialdiko jardueren eskaintza handitzeko eta hori kalitatezkoa izateko neurriak sustatuko ditu, eta jarduera horiek baliatuko ditu nortasuna garatzeko eta desberdinkeriak gainditzeko aisialdi-hezkuntzako tresna gisa.

2. Nafarroako Foru Komunitateko Administrazioa arduratuko da, esparru honetan gauzatzen dituen ekintzetan, aisialdi-eredua inklusiboa, justua, ekitatiboa, unibertsala, kolektiboa eta osasungarria izateaz.

3. Gazteak barne hartu beharko dira Nafarroako Foru Komunitateko Administrazioaren eta toki-entitateen aisialdiko jardueren eskaintza diseinatzean eta ezartzean, haien nahi eta behar indibidual zein kolektiboei erantzuten zaiela bermatzeko estrategia gisa.

4. Jarduera horiek garatuko dira bat etorriz balio demokratikoekin eta giza eskubideekin koherenteak diren hezkuntza programekin.

64. artikulua. Gazteak eta informazioaren gizartea.

1. Nafarroako Foru Komunitateko Administrazioak sustatuko du gazteek baldintza-berdintasunean izan dezaten irispidea harremanen, informazioaren eta komunikazioaren teknologietara. Hala, behar diren baliabide teknologikoak eta konexioak ezarriko ditu arrakala digitala ekiditeko.

2. Arlo horietako eskumenak dituzten departamentuek faboratuko dute informazioaren teknologiak eta hezkuntza mediatikoa ekimenez, sormenez eta modu berritzailean erabiltzea, bai eta tresna digitalak garapen pertsonalerako espazio gisa erabiltzea ere, batez ere laneko eta hezkuntzako esparruetan.

3. Arlo horietako eskumenak dituzten departamentuek sustatuko dute harremanen, informazioaren eta komunikazioaren teknologiak modu arduratsuan erabiltzea, eta prebenituko dituzte gazteen arteko jarduketa desegokiak edo delituzkoak, oso gaztetatik irispidea izatea pornografiara, emakumeen kontrako indarkeria digitala eta gazteen artean gorroto diskurtsoak, gezurrak eta desinformazioa zabaltzea.

4. Arlo horietako eskumenak dituzten departamentuek bultzatuko dute gazteak trebatu daitezen adimen artifiziala printzipio demokratikoen arabera erabiltzeko, desinformazioaren aurka borrokatzeko eta giza eskubideak errespetatzeko. Halaber, une oro teknologia horren erabilera etikoa, arduratsua eta gardena sustatuko dute, bai eta gazteen datu pertsonalen babesa, intimitatearen babesa eta segurtasun digitala ere.

65. artikulua. Gazteak eta euskara.

Nafarroako Foru Komunitateko Administrazioak gazteen hizkuntza-eskubideak bermatuko ditu; euskara ikas dezaten ahalbidetu eta sustatuko du, eta euskara sustatuko du prestakuntza-etapa guztietan. Halaber, euskararen erabilera eta normalizazioa sustatuko du gazteek beren nortasuna garatzen duten espazio guztietan.

66. artikulua. Gazteak, ingurumena eta ekologia.

1. Arlo horietako eskumenak dituzten departamentuek gazteen ingurumen-hezkuntza sustatu beharko dute, baliabideen eta egun zein etorkizunean izanen diren arazo ekologikoei buruzko sentsibilizazio-, trebakuntza- eta prestakuntza-tresna gisa, xede izanik belaunaldiarteko solidaritatea sustatzea eta gazteek ingurumenarekiko konpromisoa izan dezaten lortzea.

2. Ingurumen-arloko eskumenak dituen departamentuak sustatuko du gazteek aktiboki parte har dezaten larrialdi klimatikoaren aurkako eta trantsizio ekologiko eta sozial justuaren aldeko ekimenetan. Horrez gain, sustatuko du gazteak aitortuak izan daitezela krisialdi klimatikoaren aurkako babeserako politiketan botere publikoen jarduketen subjektu fiskalizatzaile gisa.

3. Nafarroako Gobernuaren ingurumenaren arloko politikak aintzat hartuko ditu etorkizuneko belaunaldien eskubideak.

67. artikulua. Gazteak eta landa-ingurunea.

1. Nafarroako Foru Komunitateko Administrazioak faboratu eta erraztu beharko du gazteak landa-eremuan geratu eta finkatu daitezen. Hala, babes berezia eskainiko die Nafarroako gazte nekazari eta abeltzainei, bai eta gainerako sektoreen garapen orekatu eta jasangarriari ere.

2. Nafarroako Foru Komunitateko Administrazioak bermatu beharko du landa-eremuan bizi diren gazteek berdin-berdin izan dezaten irispidea gazteriaren arloko baliabide eta zerbitzuetara.

3. Etxebizitzaren arloko eskumenak dituen departamentuak erraztu beharko du gazteek etxebizitzarako irispidea izan dezaten landa-eremuan, horretarako baliatuz birgaitzeko eta etxebizitza publikoak eraikitzeko politika bereziak.

4. Arlo horietako eskumenak dituzten departamentuek sustatu beharko dute landa-eremuan enplegua sustatzea ekimen hauen bidez, besteak beste: gazteak ekintzailetzara bultzatzekoak, gazteak kooperatibetan sartzekoak eta lehen sektorean belaunaldi-erreleboa sustatzekoak.

5. Arlo horretako eskumenak dituzten departamentuek aktiboki sustatuko dute emakume gazteak sar daitezen eta genero ikuspegia txertatu dadin landa-eremuko garapen politiko, sozial, ekonomiko eta kulturalarekin lotutako ekintza guztietan.

6. Landa-inguruneko gazteen mugikortasuna sustatzera bideratutako jarduketetan, garraio publikoarekin eta mugikortasun malguarekin lotutako irtenbideak bultzatuko dira, zeinek erraztuko baitute ikastetxeetara, lantokietarako, zerbitzu publikoetarako eta parte-hartze, kultura, kirol eta aisialdiarekin lotutako jardueretarako irispidea, plangintza sektorialarekin eta administrazio publikoen eskumenekin bat.

68. artikulua. Gazteak, mugikortasuna eta garraio publikoa.

1. Nafarroako Foru Komunitateko Administrazioak gazteen artean sustatuko du mugikortasun jasangarriko moduak erabiltzea, garraio publikoan haien gaitasun ekonomikoaren araberako sarbidea bermatuz eta mugikortasun pertsonaleko ibilgailu ez-kutsakorrak eskuratzeko aukera eskainiz. Bereziki, sustatuko du lehenetsi dadin garraio kolektiboa erabiltzea, eta ez hainbeste autoak eta bestelako mugikortasun indibidualerako ibilgailu motordunak.

2. Nafarroako Europako Gazte Txartelaren titulartasuna barne hartzen ahalko da komunitate osoan erabiltzen ahalko den garraiorako sistema bakarrean, bai eta foru-mailatik haragoko sistemetan ere erakundearteko lankidetzarako akordioen bidez.

3. Dagozkien arloetan eskumenak dituzten departamentuek ekintzak gauzatuko dituzte gazteek prestakuntza jaso dezaten sustatzeko, batez ere bide-segurtasuneko hezkuntzari, bide-segurtasunari eta mugikortasun jasangarriari buruzkoa, eta arreta berezia eskainiko diete zirkulazio arduratsuari eta gidatzeari lotutako jokabide arriskutsuen prebentzioari.

4. Administrazio publikoek bermatuko dute garraio-eskaintza egokia egon dadin landa-eremuan bizi diren gazteendako. Horretarako, sustatuko dute konexioak hobetzea landa-eremuko nukleoen eta ikastetxeen eta osasun- eta kultura-zentroen, lantokien eta hezkuntza- eta osasun-zerbitzuen artean. Eskariaren araberako mugikortasun-irtenbideak diseinatzen ahalko dira, bai eta landa-eremuko gazteen beharretara egokitutako bestelakoak ere; hori guztia, gazteek landa-eremuan bizitzen jarraitzea sustatzeko.

69. artikulua. Nafarroatik kanpo dauden gazteak.

1. Dagozkien arloetan eskumenak dituzten departamentuek mekanismoak eta tresnak bultzatuko dituzte, errazte aldera Nafarroako gazteen mugikortasun geografikoa, nazio barnekoa zein nazioartekoa, haien prestakuntza eta enplegagarritasuna hobetzeko eta haien kulturartekotasunaren ikuspegia eta garapen pertsonala hobetzeko.

2. Dagozkien arloetan eskumenak dituzten departamentuek neurriak hartuko dituzte errazteko eta sustatzeko Nafarroako Foru Komunitatera itzul daitezen beste autonomia-erkidego batzuetara edo beste herrialde batzuetara joandako gazteak. Hain zuzen ere, Nafarroatik kanpo dauden bitartean, Nafarroako Foru Komunitateko Administrazioak aukera emanen du komunikazio-bideak izateko gainerako botere publikoekin, beren identitatea eta kultura mantentzen laguntzeko gazteei, eta itzultze-politikak eskaintzeko.

70. artikulua. Gazteak eta memoria demokratikoa.

1. Memoria-arloko eskumenak dituen departamentuak, beste departamentu batzuekin eta toki-entitateekin koordinatuta, memoria-arloko politika publikoak sustatuko ditu, zeinak berariaz gazteei bideratuko baitzaizkie, gizarte justuago, etikoago eta demokratikoago bat eraikitzeko beharrezko eragileak diren heinean. Helburu horrekin, gazteen artean bakearen eta errespetuaren kultura bultzatzea sustatu beharko da, eta Nafarroan bizi izandako errealitate historikoa ezagut dezatela, indarkeria-modu orori dagokionez: errepresio frankistarekin lotutakoa, indarkeria terrorista, ETAk eragindakoa, eta eskuin muturreko indarrek eta Estatuak berak eragindakoa.

2. Memoria-arloko eskumenak dituen departamentuak eta hezkuntza-arloko eskumenak dituenak memoria kritikoko programak sustatuko dituzte hezkuntza formalaren eta ez-formalaren esparruan, bai eta komunitarioan ere, zeinak inspiratuko baitira Nafarroako Memoriaren Institutuak sustatutako Memoria duten eskolak, bakearen eta bizikidetzaren alde programaren printzipioetan eta metodologian. Programa horiek xede izanen dute diziplina anitzeko proiektuak abiarazten laguntzea, zeinetan gazteek modua izanen baitute beren narratibak sortzeko iragan eztabaidagarri eta gatazkatsuari buruz.

3. Nafarroako Gobernuak inplikatutako gazteriaren etxeen sarearen bidez finkatuko du modu kolaboratiboan landu dezatela memoria kritikoa. Memoria-arloko eskumenak dituen departamentuak, gazteriaren arloko eskumenak dituen departamentuarekin lankidetzan, urtero ebaluatuko du programa horien bilakaera, eta Nafarroako Parlamentuari helaraziko dizkio ateratako ondorioak.

71. artikulua. Gazteak eta kontsumo jasangarria.

Nafarroako Foru Komunitateko Administrazioak neurriak sustatu beharko ditu bermatze aldera gazteek egiazko informazioa jasotzen dutela ekoizpen eta kontsumo jasangarriari buruz, kontsumitzaile gisa dituzten eskubideei buruz eta horiek gauzatzeko eta defendatzeko moduei buruz.

III. KAPITULUA.–Gazteriaren arloko politikak planifikatzea eta gazteen errealitateak ebaluatzea

1. ATALA.–Gazteria-politiken plangintza

72. artikulua. Nafarroako Gazteriaren Estrategia.

1. Nafarroako Gazteriaren Estrategia da gazteriarengan eragina duten politika publikoak planifikatzeko eta koordinatzeko tresna nagusia, eta hark ezartzen ditu Nafarroako administrazio publikoek gazteriaren arloan bete beharreko jarraibide orokorrak. Ondorio horietarako, gazteei eragiten dieten erronka eta desoreka nagusiak identifikatuko ditu, jarduteko lehentasunak ezarriko ditu eta autonomia, emantzipazioa, aukera-berdintasuna, lurralde-kohesioa eta belaunaldiarteko justizia sustatzera bideratutako ekintza publikoa sustatuko du.

2. Nafarroako Gazteriaren Estrategiaren indarraldia 9 urtekoa izanen da gutxienez, horrek galarazi gabe Nafarroako Foru Komunitateko Administrazioak hura berrikustea beharrezkotzat jotzen duen guztietan.

3. Honako hauek jaso beharko dira, gutxienez, Nafarroako Gazteriaren Estrategian: onespenaren unean Nafarroako gazteek bizi duten egoerari buruzko azterketa; gazteriaren arloko politikak garatzean ardatz izan behar duten ildoak; estrategia betetzen den ebaluatzeko tresna zehatzak, eta Estatuko Administrazio Orokorrak, Europar Batasunak eta nazioarteko erakunde eskudunek gazteriaren arloan hartutako bestelako jarraibideen egokitzapena.

4. Nafarroako administrazio publikoek onesten dituzten gazteriaren arloko planek Nafarroako Gazteriaren Estrategian jasotako jarraibideekin lerrokatuta egon beharko dute.

73. artikulua. Nafarroako Gazteriaren Estrategia lantzeko eta onesteko prozedura.

1. Gazteriaren arloko eskumenak dituen departamentuak prestatuko du Nafarroako Gazteriaren Estrategia, Nafarroako Gobernuaren gainerako departamentuekin lankidetzan eta Nafarroako Gazteriaren Foroarekin koordinatuta.

2. Nafarroako Gazteriaren Estrategia prestatzeko, arlo horretako eskumenak dituen departamentuak parte-hartze prozesu bat eginen du, informazioa jasotzeko gazteen lehentasunei eta eskariei buruz, eta ondoren estrategian txertatzeko hura.

3. Nafarroako Gazteriaren Estrategiaren zirriborroaren proposamena bidaliko zaie Nafarroako Gazteriaren Foroari eta dagozkion kontsulta- eta koordinazio-organoei, horri buruzko txostena egin dezaten eta beharrezko jotzen dituzten gomendioak egin ditzaten.

4. Nafarroako Gazteriaren Estrategia Nafarroako Gobernuaren erabaki bidez onetsiko da, gazteriaren arloko eskumenak dituen departamentuaren titularrak eskatuta.

74. artikulua. Nafarroako Gazteriaren Estrategia berrikustea.

1. Nafarroako Gazteriaren Estrategia aldian-aldian berrikusiko da, hori prestatzeko eta onesteko ematen diren xedapenen arabera. Edonola ere, hautazkoa izanen da aurreko artikuluan aipatu parte-hartze prozesua egitea.

2. Berrikuspena egiten ahalko da, gazteriaren arloko eskumenak dituen departamentuak eskatuta, Nafarroako Gazteriaren Foroak modu arrazoituan eskatuta edo Nafarroako Parlamentuaren gehiengo soilak gomendatuta.

75. artikulua. Nafarroako Gazteriaren Estrategiaren jarraipena eta ebaluazioa.

1. Gazteriaren arloko eskumenak dituen departamentuak jarraipen- eta ebaluazio-prozesu bat gauzatu beharko du Nafarroako Gazteriaren Estrategiari dagokionez.

2. Gazteriaren arloko eskumenak dituen departamentuak Nafarroako Gazteriaren Estrategiaren ebaluazio txosten bat aurkeztu beharko du indarraldia amaitzean. Nafarroako Gazteriaren Foroari eta Nafarroako Parlamentuari igorriko zaie txosten hori.

76. artikulua. Gazteria-planak.

1. Gazteria-planak gazteria-politikak planifikatzeko tresnak dira, lurralde-administrazio batek bere eskumenen esparruan aplikatzekoak. Haien xedea izanen da Nafarroako Gazteriaren Estrategia aplikatzea eta garatzea, eta, horretarako, politika publikoen helburu zehatzak ezarriko dira planetan.

2. Gazteen eskariei eta haiei eragiten dieten arazoei dagokienez, gazteria-planek integralak, unibertsalak eta transbertsalak izan beharko dute.

3. Gazteria-planek elementu hauek izanen dituzte, gutxienez: aurretiazko diagnostikoa, lortu beharreko helburuen proposamena, planak garatzeko ekintzak, ebaluazio-adierazleak, memoria ekonomikoa, gauzatzeko egutegia, etengabeko jarraipenerako plana eta proposatutako ekintzen ebaluazioa.

4. Administrazio bakoitzean gazteria-politikak koordinatzeko lana bere gain hartzen duen organoak edo unitateak izanen du gazteria-planak prestatu eta proposatzeko ardura. Planak onetsi eta partzialki aldatzeko eskumena izanen dute administrazio publiko bakoitzeko gobernu-organoek, dagokion araudian ezarritako eskumenen banaketaren arabera.

5. Nafarroako Foru Komunitateko Administrazioak gazteria-planak onesten ahalko ditu, eta haien gehieneko indarraldia 5 urtekoa izanen da.

6. Nafarroako Foru Komunitateko Administrazioak toki-entitateei bultzada eta laguntza emanen die tokiko gazteria-planen prestaketan. Erroldan 1.000 gazte baino gehiago dituzten Nafarroako udalerriak tokiko gazteria-plan bat izaten saiatuko dira, aurreko apartatuan jasotako indarraldiaren araberakoa.

Gainerako udalerriek beren plangintzarako tresnak osatzen ahalko dituzte udalez gaindiko entitateekin batera edo haiekin koordinaturik, eta Foru Komunitateko Administrazioaren laguntzaz.

7. Nafarroako Foru Komunitateko Administrazioak beste edozein gairi buruz prestatzen dituen planetan, gazteei eragiten badiete, gazteriaren arloko ikuspegia txertatu beharko da, eta iritzia eskatuko zaio, hala badagokio, Nafarroako Gazteriaren Foroari, betiere Nafarroako Gazteriaren Institutuarekin koordinatuta.

2. ATALA.–Gazteen errealitateak ebaluatzea

77. artikulua. Gazteen gizarte-errealitateari buruzko txostena.

1. Nafarroako Foru Komunitateko gazteen errealitatea aldizka aztertzeko eta ebaluatzeko tresna nagusia da gazteen gizarte-errealitateari buruzko txostena. Helburu du gazteen eskubideen arloko egiturazko zaurgarritasun zehatzak identifikatzea eta diagnostikatzea.

2. Txostena aldian-aldian eginen du gazteriaren arloko eskumenak dituen departamentuak, Nafarroako Gobernuaren gainerako departamentuekin eta toki-entitateekin lankidetzan. Horien diseinuan eta barne-berrikuspenean parte hartuko dute Zientzia Batzordeak eta Behatokiko langileek.

3. Txostena egindakoan, Nafarroako Gazteriaren Foroari igorriko zaio, eta hark txosten osagarri bat aurkezten ahalko du, gazteek idatzitako hausnarketak eta eskariak barne hartuta.

4. Gazteen gizarte-errealitateari buruzko txostena eta Nafarroako Gazteriaren Foroaren txosten osagarria, halakorik egonez gero, Nafarroako Parlamentuan aurkeztuko dira, Parlamentuan dagokion gaiaren arloko eskumenak dituen batzordeak horien inguruan eztabaida dezan.

5. Nolanahi ere, gazteei buruzko estatistikan barne hartuko dira sexua eta berdintasun efektiborako arrakalak eta oztopoak identifikatzen laguntzen duten beste faktore batzuk.

IV. TITULUA.–Baliabideak eta finantzaketa

78. artikulua. Gazteriaren arloko finantzaketa-iturriak eta -printzipioak.

1. Honako hauek izanen dira gazteriaren arloko politika, jarduera, zerbitzu, ekipamendu eta instalazioek sortzen dituzten gastuen finantzabideak:

a) Nafarroako aurrekontu orokorretako eta Nafarroako toki-entitateen aurrekontuetako ekarpenak.

b) Beste administrazio publiko batzuek eginiko ekarpenak, halakorik badago.

c) Entitate pribatuek eginiko ekarpenak.

d) Gazteriaren arloko zerbitzu, jarduera eta instalazioen erabiltzaileen diru-ekarpenak.

e) Xede horretarako ezarritako jaraunspenak, dohaintzak eta legatuak.

f) Xede horretarako ezarritako zuzenbide publiko edo pribatuko beste edozein diru-sarrera.

2. Zehazki, Nafarroako Foru Komunitateko Administrazioak, gazteriaren arloko eskumenak dituen departamentuaren bitartez, laguntza emanen die Nafarroako toki-entitateei gazteriaren arloko politika, jarduera, zerbitzu, ekipamendu eta instalazioak gara ditzaten.

3. Botere publikoek Nafarroako Gazteriaren Foroaren ohiko funtzionamendua babestuko dute, haren funtzio publikoak gauza ditzan.

4. Nafarroako Foru Komunitateko Administrazioak sustatutako gazteriaren arloko politikek xedeak betetzeko egokia eta nahikoa den finantzaketa izan beharko dute, ekitaldi bakoitzean erabilgarri dagoen aurrekontuaren eta garatu beharreko programa eta ekintzen ondoriozko beharren arabera.

Era berean, ahaleginak eginen dira gazteriaren arloko politiketarako aurrekontu-zuzkiduren garapena koherentea izan dadin Nafarroako Aurrekontu Orokorren bilakaera orokorrarekiko, kontuan hartuta, betiere, aurrekontu-ekitaldi bakoitzeko helburuak, lehentasunak eta baliabideen erabilgarritasuna.

5. Gazteriaren arloan baliabideak esleitzean, barne hartu beharko dira lurralde-kohesiorako eta belaunaldiarteko kohesiorako, berdintasun positiborako eta erabateko inklusiorako irizpideak.

79. artikulua. Erabiltzaileek finantzaketan parte hartzea.

1. Gazteriaren arloko jardueretan edo zerbitzuetan parte hartzeko edo ekipamenduak eta instalazioak erabiltzeko administrazio eskudunek onesten dituzten tarifa publikoen erregimena ezartzean, aintzat hartuko dira gazteen ezaugarri espezifikoak.

2. Gazte erabiltzaileek jardueretan parte hartzeagatik, zerbitzuak jasotzeagatik edo ekipamendu eta instalazio publikoak erabiltzeagatik ordaindu beharrekoa ez da inolaz ere horien benetako kostutik gorakoa izanen.

3. Nafarroako administrazio publikoek faboratuko dute laguntza ekonomikoak ematea gazteei, zuzenean edo gazteak bildu eta ordezkatzen dituzten erakundeen bidez. Laguntzen xedea izanen da jarduera eta zerbitzuetan parte hartzea sustatzea, eta gazteendako instalazioak erabiltzea sustatzea.

V. TITULUA.–Ikuskapena eta zehapen-araubidea

I. KAPITULUA.–Gazteriaren arloko ikuskapena

80. artikulua. Ikuskatzailearen eskumenak eta eginkizunak.

1. Nafarroako Foru Komunitateko administrazio publikoei dagokie, beren lurralde-eremuan eta beren eskumenen esparruan, ikuskatzeko administrazio-ahala. Horren baitan dago gazteriaren arloko legezko xedapenak betetzen direla zaintzeko, kontrolatzeko eta egiaztatzeko eginkizunak gauzatzea. Funtzio hori gauzatzeko, administrazioak koordinatu egin beharko dira, eta behar diren baliabide materialak eta giza baliabideak bideratu beharko dituzte.

2. Ikuskapen-lana zerbitzu eta jarduera ikuskatuekiko loturarik gabe eta autonomiaz eginen da, eta hertsiki jarraituz foru-lege honetan eta arlo honetan ematen diren erregelamendu-arauetan xedatutakoari.

3. Gazteriaren arloko ikuskapenak eginkizun hauek izanen ditu, beste lege batzuetan araututako ikuskapen-jarduerak galarazi gabe:

a) Foru-lege honetan eta garapenerako gainerako arauetan ezarritako betebeharrak betetzen diren begiratu eta egiaztatzea, baldin eta horiek ez betetzeak arau-hauste administratiboa badakar.

b) Partikularren erreklamazio edo salaketen xede diren eta arau-haustea izaten ahal diren gertaerak egiaztatzea.

c) Proposatzea, kasuan-kasuan, har daitezela kautelazko neurriak foru-lege honetan xedatutakoa betetzen dela bermatzeko.

d) Proposatzea behar diren zehapen-prozedurak hastea.

e) Laguntza publikoren bat jaso duten gazteendako jardueren eta zerbitzuen garapena kontrolatzea.

f) Zaintzea gazteendako jarduera, zerbitzu, ekipamendu eta instalazioak erabiltzen dituztenen eskubideak errespetatzen direla.

g) Erregelamendu bidez esleitzen zaizkion gainerakoak.

81. artikulua. Ikuskatzaileak.

1. Foru-lege honen ondorioetarako, administrazio bakoitzean ikuskatze-lanak egiten dituztenak agintaritzatzat hartuko dira, eta, horrenbestez, dagokion araudiaren arabera ezarritako babesa eta eskudantziak izanen dituzte.

2. Ikuskatzaileek, beren funtzioak gauzatzen dituztenean, beste edozein agintaritzari eskatzen ahalko diote behar duten laguntza, esku-hartzea edo babesa, zeinek nahitaez eman beharko baitie laguntza hori. Ikuskatzaileek zorrozki gorde beharko dute ezagutzen dituzten egitate eta informazio guztien sekretu profesionala.

3. Eginkizunak betetzean, gazteriaren arloko ikuskatzaileek zilegi izanen dute, indarra duen legediarekin bat, foru-lege honek ezarritako araubidearen mende dauden lokal, instalazio, ekipamendu, jarduera eta zerbitzuetan sartzea nahi dutenean aldez aurretik abisatu gabe, bizilekuaren bortxaezintasuna errespetatuz betiere, bai eta beharrezkotzat jotzen duten informazio eta dokumentazioa eskatzea ere.

II. KAPITULUA.–Zehapen araubidea

1. ATALA.–Arau-hausteak

82. artikulua. Gazteriaren arloko arau-hausteak.

1. Gazteriaren arloko arau-hauste dira foru-lege honetan eta hura garatzeko xedapenetan jasotako preskripzioak urratzen dituzten ekintzak edo ez-egiteak, baldin eta kapitulu honetan arau-haustetzat jasota badaude.

2. Arau-hausteak arinak, astunak edo oso astunak izaten ahal dira.

83. artikulua. Pertsona erantzuleak.

1. Foru-lege honetan jasotako arau-hausteak egiteagatiko administrazio erantzukizuna egotziko zaio kapitulu honetan tipifikatutako arau-haustea egiten duen pertsona fisiko edo juridikoari, ezertan galarazi gabe egozten ahal zaizkion erantzukizun zibilak, penalak edo bestelakoak.

2. Gazteendako lokalak, ekipamenduak, instalazioak, jarduerak edo zerbitzuak sustatu, kudeatu edo ustiatzen dituzten pertsona fisiko edo juridikoak erantzule izanen dira akreditatzen bada ez dutela jokatu hirugarrenek eginiko arau-hausteak prebenitzeko betebeharra gauzatzeko behar den besteko diligentziaz edo arretaz.

84. artikulua. Arau-hauste arinak.

Honako hauek dira arau-hauste arinak:

a) Foru-lege honetan ezartzen diren betebeharretan edo erregelamenduz ezartzen direnen atzerapen soila dakarten jarduketak edo ez-egiteak.

b) Prestakuntza-lanetan aritzea horretarako eskatutako baldintzak bete gabe, ez bada arau-hauste astuna edo oso astuna.

c) Gazteendako informazio- eta aholku-zerbitzuak eman edo ezartzea horretarako eskatutako baldintzak bete gabe.

d) Entitate publiko edo pribatuek Europako Gazte Txartelaren Programaren barnean hartutako konpromisoak ez betetzea, kalifikazio larriagorik ez badago.

e) Ez betetzea gazteendako ekipamendu edo instalazioen funtzionamendu, mantentze-lan eta kokapenaren baldintzak, eta instalazioak erabiltzea ezarritakoez bestelako xede batzuetarako.

f) Betebeharrak ez betetzea, kalifikazio larriagorik ez duenean.

85. artikulua. Arau-hauste astunak.

Honako hauek dira arau-hauste astunak:

a) Ikuskapen-lana oztopatzea, baina hura eragotzi gabe.

b) Zerbitzu eta instalazioetan funtsezko aldaketak egitea behar diren arauzko formalitateak bete gabe.

c) Arau-hauste arin gisa jasotakoak, baldintza hauetako bat betetzen bada:

c.1) Gazteendako jardueren, zerbitzuen, ekipamenduen edo instalazioen erabiltzaileen osasunean edo segurtasunean arrisku handia sortu izana.

c.2) Gazteendako jardueren, zerbitzuen edo instalazioen erabiltzaileei kalte fisiko edo psikiko larria eragin izana.

c.3) Gazteendako jardueren, zerbitzuen edo instalazioen erabiltzaileen osasunean edo segurtasunean arrisku handia sortu izana, eta erabiltzaile-kopuru handia kaltetu izana, nahiz eta kaltea larria ez izan.

d) Nafarroako Gobernuak sustatzen dituen gazte-txartelak ematea Gobernuaren beraren baimenik edo horretarako gaitzen duen titulurik izan gabe.

e) Gazteendako instalazioei dagokienez, eskatzen diren tituluak ez izatea langileek, erantzukizun zibileko aseguru polizarik ez edukitzea, larrialdi planik ez izatea eta baimendutako jende-kopurua gainditzea.

f) Aisialdiko jarduerak egitea horretarako langile tituludunik izan gabe eta material egokia eduki gabe, eta baimenen eta segurtasunaren arloan ezarritako arauak bete gabe.

g) Aire zabalean jarduerak egin izana dagokion baimena aurkeztu gabe, edo, aurkeztu bada ere, kasuan-kasuan aplikatzekoa den araudian ezarritako segurtasun eta higiene betebeharrak urratu izana.

86. artikulua. Arau-hauste oso astunak.

Honako hauek dira arau-hauste oso astunak:

a) Ikuskapenari ezetza eman edo oztopatzea eta, horren ondorioz, hura eragoztea.

b) Arau-hauste astuntzat jotzen direnak, gazteendako jardueren, zerbitzuen, ekipamenduen edo instalazioen erabiltzaileen osasun edo segurtasunerako arrisku larria dagoenean, edo kalte fisiko edo psikiko larria egiten denean, zabarkeria larria edo araua hausteko asmoa atzematen denean bi kasuetan.

c) Gazteendako instalazio transferituak edo kudeaketa eskuordetuta dutenak instalazioen gaineko hitzarmenean edo egintzan ageri den xederako ez erabiltzea, baizik eta beste baterako, eta, edozein modutan ere, soilik gazteei zuzendutakoak ez diren jarduera edo zerbitzuetarako erabiltzea.

d) Gazteendako instalazioetan edo jardueretan arrazakeria, xenofobia, indarkeria edo balio demokratikoen kontrako beste jokabide batzuk izatea edo baimentzea.

2. ATALA.–Zehapenak

87. artikulua. Zehapen-prozedura.

1. Administrazio-prozedura erkidearen araudian ezarritako printzipioetara egokituko da zehapen-prozedura.

2. Ikuskapen-jarduketen bidez atzematen denean erabiltzaileei berehala edonolako kaltea eragiteko arriskua dagoela araudiaren arau-hauste astun bat dela-eta, dagokion arloan eskumenak dituen organoak, arrazoitutako ebazpen bidez, jarraian jasotako behin-behineko neurriak hartzen ahalko ditu, proportzionaltasun-irizpideei jarraituz:

a) Ekipamendua edo instalazioa guztiz edo partez ixtea.

b) Jarduera edo zerbitzua guztiz edo partez etetea.

3. Aurreko paragrafoan aipatutako neurrien iraupena kasu bakoitzean ezarriko da, baina ezin izanen da luzatu kasu zehatz bakoitzean ezarritako kautelazko helburuak betetzeko behar dena baino gehiago.

4. Kautelazko neurriak hartuz gero, aurretiaz entzunaldia emanen zaie interesdunei, jakinarazpena egin eta bost egun balioduneko epean, salbu eta kasuan kasuko arrisku-egoerak eskatzen badu neurriak berehalakoan gauzatzea. Halakoetan, neurriak hartzea erabakitzen duen ebazpenaren jakinarazpenean adieraziko da hori. Azken egoera horretan, adosten diren modu eta epean bete beharko ditu hartutako neurriak titularrak, horrek galarazi gabe alegazioak egiteko eskubidea gauzatzea eta egoki jotzen dituen agiriak eta justifikazioak aurkeztea; azken horiek neurriak hartu zituen organoak baloratu beharko ditu, neurriak mantentze, zuzentze edo baliogabetze aldera soil-soilik.

88. artikulua. Zehapen-motak.

1. Zehapen hauek ezarriko dira foru-lege honetan sailkatutako arau-hausteen kasuan:

a) Arau-hauste arinak ohartarazpen idatziarekin edo 200 eurotik 2.000 eurora bitarteko isunarekin zehatuko dira.

b) Arau-hauste astunak 2.000,01 eurotik 20.000 eurora bitarteko isunarekin zehatuko dira eta, gainera, gazteriaren arloko jarduerak egiteko administrazio-baimena lortzea eragotziko da edo baimena etenen da sei hilabeterako gehienez ere.

Horretaz gainera, zilegi izanen da zehapen hauetakoren bat edo batzuk jartzea, dagokionaren arabera, arau-haustearen eta haren erantzulearen izaera kontuan hartuta:

b.1) Instalazioa, aisialdiko hezkuntzarako eskola edo informazio-zerbitzua lau urterako ixtea, gehienez ere.

b.2) Gazteriaren arloko profesionala lau urterako desgaitzea, gehienez ere.

c) Arau-hauste oso astunak 20.000,01 eurotik 100.000 eurora bitarteko isunarekin zehatuko dira eta, gainera, gazteriaren arloko jarduerak egiteko administrazio-baimena lortzea eragotziko da edo baimena etenen da hamabi hilabeterako gehienez ere.

Horretaz gainera, zilegi izanen da zehapen hauetakoren bat edo batzuk jartzea, dagokionaren arabera, arau-haustearen eta haren erantzulearen izaera kontuan hartuta:

c.1) Instalazioa, aisialdiko eskola edo informazio-zerbitzua lau urtetik gorako aldirako edo betiko ixtea.

c.2) Gazteriaren arloko profesionala lau urtetik gorako aldirako edo betiko desgaitzea.

c.3) Nafarroako Foru Komunitateko Administrazioaren dirulaguntzak jasotzeko desgaitzea, bost urterako gehienez ere.

2. Zehapena ezartzeak ez du baztertzen kalte eta galeren ondoriozko ordaina ezarri ahal izatea arau-hausleari.

89. artikulua. Zehapenen mailakatzea.

Isunen zenbatekoa zehazteko eta gainerako zehapenak aplikatzeko, organo eskudunak honako mailakatze-irizpide hauek hartuko ditu kontuan:

a) Nolakoak diren sortutako kalte fisiko, moral eta materialak.

b) Kaltea jasan duten pertsonen kopurua.

c) Sortutako arriskua.

d) Arau-hauslearen asmoa edo doloa.

e) Lortutako legez kontrako onura.

f) Espedientea irekitzea eragin duten anomaliak norbere borondatez konpontzea, prozedura izapidetu baino lehen edo bitartean.

g) Berrerortzea, urtebetean eite bereko arau-hauste bat baino gehiago egin dela-eta, administrazio-ebazpen batek berariaz hala deklaratu duenean.

90. artikulua. Arau-hauste eta zehapenen preskripzio-araubidea.

1. Arau-hauste arinek egin eta sei hilabetera preskribatuko dute; astunek, bi urtera, eta oso astunek, hiru urtera.

Jokabide jarraitu baten ondoriozko arau-hausteetan, preskripzio-epea kontatzeko hasierako eguna jarduera bukatu zenekoa izanen da, edo arau-haustea gauzatzea eragin duen azken egintzarena.

2. Arau-hauste arinengatik ezartzen diren zehapenek urtebeteren buruan preskribatuko dute; arau-hauste astunengatik ezartzen direnek, bi urteren buruan, eta arau-hauste oso astunengatik ezartzen direnek, hiru urteren buruan.

91. artikulua. Organo eskudunak.

1. Nafarroako Foru Komunitateko Administrazioaren eskumenei dagokienez, honako hauek izanen dute foru-lege honetan jasotako zehapen-prozedurari ekiteko eta zehapenak ebazteko eta ezartzeko eskumena:

a) Arau-hauste arin eta astunen zehapenetarako, Nafarroako Gazteriaren Institutuko zuzendari-kudeatzaileak.

b) Arau-hauste oso astunen zehapenetarako, gazteriaren arloko eskumenak dituen departamentuaren titularrak.

2. Nafarroako Foru Komunitateko gainerako administrazio publikoetan, haien araudian xedatutakoarekin bat hautatuko dira foru-lege honetan jasotako zehapen-prozedura hasteko eta arau-hausteengatiko zehapenak jartzeko eskumenak dituzten agintaritzak.

3. Edozein administrazio eskudunek zehapen-prozedurei hasiera ematean, horiek jartzea erabakitzen duenak kasuan-kasuan dagokion udal- edo autonomia-organoari eman beharko dio horren berri.

Xedapen gehigarri bakarra.

Baimena ematen zaio Nafarroako Gobernuari foru-lege honetan ezarritako zehapenen zenbatekoak eguneratzeko, gazteriaren arloko eskumenak dituen departamentuak txostena egin ondoren.

Xedapen indargabetzaile bakarra.

Indarrik gabe uzten dira foru-lege honetan ezarritakoarekin kontraesanean dauden maila bereko edo apalagoko xedapen guztiak, eta, zehazki, Gazteriari buruzko apirilaren 1eko 11/2011 Foru Legea eta urriaren 4ko 93/2017 Foru Dekretua, zeinaren bidez arautzen baita gazteen politika publikoei buruzko elkarrizketa egituratua.

Azken xedapenetako lehena.–Erregelamenduzko garapena.

1. Ahalmena ematen zaie Nafarroako Gobernuari eta gazteriaren arloko eskumenak dituen departamentuaren titularrari foru-lege hau aplikatu eta garatzeko beharrezko suertatzen diren erregelamendu-xedapenak eman ditzaten.

2. Nafarroako Foru Administrazioak, foru-lege honek indarra hartu eta urtebeteko epean, gazteen sektorearen antolakuntza egokitzeko beharrezko diren neurriak hartuko ditu, batez ere Nafarroako Gazteriaren Institutuari atxikitako kontsulta eta koordinaziorako kide anitzeko organoei dagokienez, bai eta aurreko legeriaren arabera ezarritako arauzko garapenari dagokionez ere.

3. Foru-lege honek indarra hartu eta bederatzi hilabeteko epean, gazteriaren arloko eskumenak dituen departamentuak gazte-erakundeen ordezkari izanen den batzorde kudeatzaile bat eratzeko beharrezko diren xedapenak emanen ditu, Nafarroako Gazteriaren Foroaren eraketa artikulatze aldera. Horrez gain, organo hori arautzeko foru-dekretua prestatzea eta onestea sustatuko du.

Azken xedapenetako bigarrena.–Indarra hartzea.

Foru-lege honek Nafarroako Aldizkari Ofizialean argitaratu eta hogei egunen buruan hartuko du indarra.

Nik, Nafarroako Foru Eraentza Berrezarri eta Hobetzeari buruzko Lege Organikoaren 22. artikuluan xedatutakoa bete dadin, foru lege hau B.M. Erregearen izenean aldarrikatzen dut, Nafarroako Aldizkari Ofizialean berehala argitara eta Estatuko Aldizkari Ofizialera igor dadila agintzen dut eta herritar eta agintariei bete eta betearaz dezatela manatzen diet.

Iruñean, 2026ko azaroaren 5ean.–Nafarroako Foru Komunitateko lehendakaria, María Chivite Navascués.

Iragarkiaren kodea: F2614362